Xử lý từ chối không phải là cãi cho thắng khách, mà là tìm cho ra điều gì đang ngăn khách gật đầu, rồi trả lời đúng điều đó, hoặc chào khách cho đẹp nếu món hàng thật sự không hợp. Khung dùng được ở mọi quầy gồm bốn bước: nghe hết câu, hỏi lại một câu để hiểu ý thật, trả lời ngắn bằng thông tin có thật, rồi kiểm lại xem khách đã thấy ổn chưa.
Phần dưới đây đi lần lượt từng bước, có câu thoại mẫu xưng “em” để nhân viên mới tập ngay trong ca, một bảng 12 câu phản đối hay gặp nhất ở cửa hàng bán lẻ và dịch vụ, phiếu tự chấm sau mỗi lượt khách, và những lỗi làm khách phật ý mà người đứng quầy lâu năm đã thấy đi thấy lại.
Vì sao lời từ chối đầu tiên hiếm khi là lý do thật
Khách bước vào cửa hàng điện máy B, hỏi giá một chiếc nồi chiên, nghe xong nói “thôi để chị xem thêm”. Câu đó có thể mang năm ý khác nhau: chị thấy giá cao hơn dự tính, chị chưa hiểu sao chiếc này khác chiếc rẻ hơn ở kệ bên, chị đang vội đón con, chị cần hỏi người nhà, hoặc chị đơn giản là chưa định mua hôm nay. Nhân viên mới hay nhảy ngay vào giảng giải về giá, trong khi lý do thật có khi nằm ở chỗ khác.
Lời từ chối đầu tiên thường là câu nói nhanh nhất để thoát khỏi một tình huống hơi áp lực. Khách không có nghĩa vụ giải thích cho người bán, và phần đông khách Việt ngại nói thẳng “em tư vấn nhiều quá” hay “chị không tin hàng này”. Vì thế việc của bạn không phải là đáp lại câu chữ, mà là đáp lại điều đứng sau câu chữ.
Người đứng quầy lâu năm nhận ra điều này qua nét mặt và cử chỉ: khách nhìn đồng hồ là đang vội, khách cầm lên đặt xuống hai lần là đang phân vân, khách nhìn sang kệ bên là đang so. Nhân viên mới chưa đọc được những dấu hiệu đó thì cứ dựa vào một câu hỏi lại nhẹ nhàng ở bước hai. Một câu hỏi đúng lúc tiết kiệm được năm phút nói sai hướng, và giữ cho khách cảm giác mình được hiểu chứ không bị thuyết phục.
Khung bốn bước: nghe, hỏi lại, trả lời, kiểm lại
Mỗi bước có một câu mẫu. Tập cho trôi miệng trước, rồi mới chỉnh theo giọng của mình.
- Nghe hết câu, không chen. Khách đang nói “nhưng mà cái này…” thì để khách nói xong. Gật đầu, nhìn vào khách, không nhìn sang món hàng. Ghi nhận bằng một câu ngắn: “Dạ, em hiểu, anh đang thấy giá hơi cao so với dự tính.” Nhắc lại đúng ý khách, không thêm ý của mình.
- Hỏi lại một câu để biết ý thật. Chỉ hỏi một câu, giọng tò mò chứ không tra hỏi: “Anh cho em hỏi, anh đang so với mẫu nào hay so với số tiền anh định chi ạ?” Câu này tách hai loại “đắt” rất khác nhau, và câu trả lời của khách quyết định bước ba.
- Trả lời ngắn, bằng thông tin có thật. Một hai câu, đưa ra thứ khách tự kiểm được: thông số, chính sách đổi trả, thời gian bảo hành, món rẻ hơn phù hợp hơn. “Nếu anh chỉ nấu cho hai người thì mẫu dung tích nhỏ bên này đủ dùng, rẻ hơn gần một phần ba, em lấy anh xem thử.”
- Kiểm lại xem khách đã thấy ổn chưa. Không chốt đơn ngay, hỏi một câu mở: “Như vậy anh thấy hợp hơn chưa, hay còn điểm nào anh băn khoăn em nói thêm?” Nếu khách vẫn lắc đầu, đó là lúc tôn trọng quyết định và chào cho đẹp.
Bốn bước này không cần đi đủ trong mọi lượt khách. Có khách nghe bước một xong đã tự nói ra lý do thật. Có khách bước ba xong là gật. Cái cần giữ là thứ tự: chưa hiểu thì chưa trả lời, chưa kiểm lại thì chưa chốt.
Bảng 12 câu phản đối hay gặp và câu đáp mẫu
Bảng dưới gom những câu khách nói nhiều nhất ở cửa hàng bán lẻ và quầy dịch vụ. Cột giữa là ý thật hay gặp, cột cuối là câu đáp mở đường, không phải câu chốt.
| Khách nói | Ý thật hay gặp | Câu đáp mẫu |
|---|---|---|
| “Đắt quá em ơi.” | Vượt ngân sách, hoặc chưa thấy khác gì mẫu rẻ | “Dạ, anh đang so với mẫu nào ạ, để em chỉ anh chỗ khác nhau.” |
| “Để chị suy nghĩ thêm.” | Còn một điểm chưa rõ, ngại nói | “Dạ được chị, chị đang cân nhắc phần giá hay phần dùng có hợp không ạ?” |
| “Chỗ khác bán rẻ hơn.” | Muốn biết vì sao nên mua ở đây | “Dạ chị cho em biết mẫu bên đó, em so giúp chị phần bảo hành và đi kèm.” |
| “Để hỏi ý ông xã đã.” | Quyết định chung, cần thông tin mang về | “Dạ, em ghi lại mấy điểm chính để chị đưa anh xem cho tiện nhé.” |
| “Chưa cần đâu em.” | Chưa thấy vấn đề, hoặc chưa đến lúc | “Dạ vâng, nhà mình hiện đang dùng loại nào ạ?” rồi dừng nếu khách không muốn nói |
| “Chị xem thôi.” | Chưa sẵn sàng nói chuyện | “Dạ chị cứ xem thoải mái, cần thử món nào chị gọi em.” |
| “Hàng này có bền không?” | Sợ mua phải đồ kém | “Dạ máy bảo hành hai năm tại cửa hàng, em đưa chị xem phiếu điều kiện.” |
| “Bớt cho chị đi.” | Muốn thấy mình mua được giá tốt | “Dạ giá này cửa hàng niêm yết chung, em xin tặng chị phần lắp đặt được không ạ?” |
| “Trên mạng rẻ hơn.” | Lăn tăn chuyện chênh giá | “Dạ đúng là có chênh, mua ở đây chị được thử tận tay và đổi tại chỗ nếu lỗi.” |
| “Bên chị đang dùng chỗ khác rồi.” | Hài lòng, ngại đổi | “Dạ vậy tốt quá, chị dùng bên đó thấy chỗ nào chưa vừa ý không ạ?” |
| “Để tháng sau.” | Chưa có tiền hoặc chờ dịp | “Dạ, chị muốn em giữ thông tin mẫu này để tháng sau chị ghé xem lại không?” |
| “Thôi không cần đâu.” | Đã quyết, muốn kết thúc | “Dạ em cảm ơn chị đã ghé, lần sau cần gì chị cứ ghé em.” |
Câu cuối cùng trong bảng không có câu đáp thuyết phục, và đó là cố ý. Khi khách đã nói rõ là không, việc tốt nhất bạn làm được là để lại một ấn tượng dễ chịu.
Những câu không bao giờ dùng khi khách từ chối
Mấy câu dưới đây nghe thì bình thường nhưng khách đi ra là nhớ, và nhớ theo hướng xấu. Trưởng ca nên dán danh sách này vào sổ kèm nhân viên mới.
- “Chị không mua là tiếc lắm đó.” Đây là gây áp lực, khách thấy mình bị dồn.
- “Hôm nay là ngày cuối giảm giá rồi.” Chỉ được nói khi đúng sự thật. Nói bừa để hối thúc là tạo khan hiếm giả.
- “Bên kia bán hàng dỏm đó chị.” Chê cửa hàng khác làm khách nghi luôn cả bạn.
- “Giá vậy mà chị còn chê đắt.” Câu này coi thường ngân sách của khách.
- “Để em gọi quản lý giảm cho chị.” khi thật ra không có chính sách giảm, chỉ để giữ chân khách.
- “Cái này dùng là hết bệnh luôn.” hay mọi câu hứa hẹn công dụng vượt quá điều nhà sản xuất ghi.
- Im lặng quay đi khi khách nói không. Khách thấy bạn chỉ niềm nở khi có đơn.
Nếu một câu khiến bạn ngập ngừng tự hỏi “nói vầy có quá không”, thì gần như chắc là quá. Bỏ nó đi và dùng câu đơn giản, đúng sự thật.
Đóng vai trong ca: cách tập khung bốn bước trong mười phút
Bạn Minh, nhân viên mới ở cửa hàng điện máy B, tập với trưởng ca vào lúc vắng khách đầu giờ chiều. Trưởng ca rút ngẫu nhiên một câu trong bảng 12 câu, đóng vai khách, Minh đáp theo bốn bước. Mỗi lượt chỉ hai phút, sau đó trưởng ca nói đúng một điểm làm tốt và một điểm cần sửa. Không nhận xét dài, không chấm điểm trước mặt đồng nghiệp.
Để vai khách thật hơn, trưởng ca nên đổi tính khách sau mỗi lượt: lượt đầu là khách ít nói, chỉ trả lời “ừ” hay “không”; lượt hai là khách nói nhiều, kể lể chuyện mua hỏng lần trước; lượt ba là khách vội, cứ nhìn đồng hồ. Cùng một câu “đắt quá”, ba kiểu khách cần ba cách đáp khác nhau, và nhân viên mới chỉ nhận ra khi tập trực tiếp.
Sau mười phút, Minh tự ghi lại câu nào mình đáp thấy tự nhiên, câu nào còn vấp. Câu vấp sẽ được tập lại vào ca hôm sau. Sau hai tuần, phần lớn nhân viên mới không cần nhìn bảng nữa, và quan trọng hơn là họ thôi sợ lời từ chối, vì đã nghe nó hàng chục lần trong lúc tập.
Phiếu tự chấm sau một lượt khách từ chối
Sau mỗi lượt khách nói không, bạn tự trả lời năm câu dưới đây trong đầu hoặc ghi vào sổ cuối ca. Không cần chấm điểm, chỉ đánh dấu có hoặc chưa.
| Câu tự hỏi | Dấu hiệu làm được |
|---|---|
| Mình có để khách nói hết câu không? | Không chen ngang, không nói “dạ nhưng mà” khi khách chưa dứt |
| Mình có hỏi lại để hiểu ý thật không? | Có đúng một câu hỏi trước khi trả lời |
| Câu trả lời của mình có đúng sự thật không? | Không thêm công dụng, không bịa hạn khuyến mãi |
| Mình có kiểm lại cảm nhận của khách không? | Có một câu hỏi mở thay vì chốt ngay |
| Khách ra về có vui vẻ không? | Khách chào lại, hoặc ít nhất không quay lưng đi vội |
Câu cuối là câu quan trọng nhất. Một lượt khách không mua nhưng ra về vui vẻ vẫn là một lượt làm tốt, vì khách đó có lý do để quay lại hoặc giới thiệu người quen.
Cuối tuần, xem lại sổ: câu nào bạn hay đánh dấu “chưa” nhất thì đó là bước cần tập thêm. Đa số nhân viên mới vướng ở bước hai, vì sốt ruột muốn trả lời ngay.
Câu hỏi thường gặp
Khách từ chối ngay từ câu chào đầu tiên thì có cần đi bốn bước không?
Không cần. Khi khách nói “chị xem thôi” ngay lúc bước vào, bạn chỉ cần đáp nhẹ nhàng rằng khách cứ xem thoải mái và lùi lại một khoảng. Bốn bước dành cho lúc khách đã quan tâm đến một món hàng cụ thể rồi mới ngập ngừng.
Có nên học thuộc lòng câu đáp mẫu trong bảng không?
Nên thuộc ý chính, không nên thuộc từng chữ. Khách nghe ra ngay giọng đọc kịch bản. Bạn học thuộc rồi tự nói lại theo cách mình hay nói, thêm “dạ”, “ạ” theo giọng vùng miền của mình, miễn giữ đúng ý và đúng sự thật.
Hỏi lại khách có làm khách thấy bị tra hỏi không?
Có thể, nếu bạn hỏi dồn nhiều câu liên tiếp hoặc hỏi bằng giọng nghi ngờ. Giữ đúng một câu hỏi, giọng nhẹ, mở đầu bằng “anh cho em hỏi” hoặc “chị cho em hỏi thêm chút”. Nếu khách không muốn trả lời, bạn chuyển sang trả lời phần chung, không hỏi tiếp.
Khách từ chối nhiều lần trong ngày làm mình nản thì làm sao?
Coi mỗi lời từ chối là thông tin chứ không phải đánh giá về con người bạn. Ghi lại lý do khách đưa ra vào sổ cuối ca, sau một tuần bạn sẽ thấy vài lý do lặp lại, và đó là chỗ để cả cửa hàng sửa cách trưng bày hoặc cách giới thiệu.
Khi nào thì nên nhờ trưởng ca vào hỗ trợ?
Khi khách hỏi về chính sách bạn không chắc, khi khách muốn được giảm giá ngoài quy định, hoặc khi khách bắt đầu bực. Nói với khách: “Dạ phần này để em mời chị trưởng ca trả lời cho chính xác ạ”, rồi giới thiệu ngắn tình huống để khách không phải kể lại từ đầu.
Khung bốn bước có dùng được khi khách nhắn tin hay gọi điện không?
Dùng được, nhưng bước một và bước hai phải viết ngắn hơn, vì khách đọc tin nhắn rất nhanh và dễ thấy phiền. Qua điện thoại thì nghe kỹ giọng khách, nếu khách đã nói không lần thứ hai thì cảm ơn và kết thúc cuộc gọi, không cố níu.