Khi khách nói “chưa cần đâu em”, có ba khả năng: khách chưa cần thật, khách sẽ cần nhưng chưa đến lúc, hoặc khách đang có một vấn đề mà chưa biết món này giải quyết được. Chỉ trường hợp thứ ba là đáng hỏi thêm, và chỉ được hỏi một câu; hai trường hợp đầu thì bạn chào khách và lưu lại cơ hội cho lúc khác.
Bài này đưa câu hỏi để phân biệt ba trường hợp, câu đáp mẫu khi bạn giới thiệu món kèm theo, cách nói về một vấn đề mà không hù doạ, dấu hiệu phải dừng ngay, và phần riêng cho các ngành dễ bị khách nói câu này nhất như phụ kiện, dịch vụ chăm sóc định kỳ và bảo hiểm.
Ba kiểu “chưa cần” và dấu hiệu nhận ra
Chưa cần thật. Khách đã có món tương tự còn tốt, hoặc món đó không hợp cách sống của khách. Dấu hiệu: khách trả lời nhanh, chắc giọng, có khi nói luôn lý do như “nhà chị có rồi”. Đây là câu trả lời đầy đủ, không cần hỏi thêm.
Sẽ cần nhưng chưa đến lúc. Khách đang tính chuyển nhà, đợi con vào lớp một, đợi máy cũ hỏng hẳn. Dấu hiệu: khách nói “để sau”, “chắc tầm cuối năm”, vẫn hỏi giá cho biết. Bạn giúp khách nhớ thông tin, không thuyết phục mua sớm.
Chưa thấy mình cần. Khách có vấn đề nhưng không nghĩ món này liên quan. Ví dụ khách than điện thoại hay hết pin giữa ngày nhưng từ chối sạc dự phòng vì nghĩ “mang theo nặng”. Dấu hiệu: trong lúc nói chuyện, khách tự nhắc đến một bất tiện. Chỉ ở kiểu này bạn mới có cơ sở hỏi thêm.
Khi không phân được. Coi như khách chưa cần thật. Sai theo hướng này chỉ mất một cơ hội nhỏ; sai theo hướng ngược lại thì khách thấy bị chèo kéo và lần sau tránh quầy của bạn.
Câu đáp mẫu theo từng kiểu
Câu ở cột giữa là câu duy nhất bạn nói sau khi khách từ chối. Cột cuối là việc làm tiếp theo.
| Kiểu | Câu đáp | Làm gì tiếp |
|---|---|---|
| Chưa cần thật | “Dạ vâng anh, em gói phần anh đã chọn cho anh nhé.” | Tiếp tục thanh toán món khách đã chọn, không nhắc lại |
| Chưa đến lúc | “Dạ vâng chị, chị muốn em ghi lại mẫu này để lúc chị chuyển nhà ghé xem không ạ?” | Ghi thông tin nếu khách muốn, không hẹn ngày gọi lại |
| Chưa thấy mình cần | “Dạ vâng, lúc nãy anh có nói máy hay hết pin chiều, em chỉ hỏi thêm chút: anh hay ra ngoài cả ngày phải không ạ?” | Nếu khách xác nhận, giới thiệu một câu; khách vẫn lắc đầu thì dừng |
| Không phân được | “Dạ vâng ạ.” | Mỉm cười, làm tiếp việc đang làm |
Câu ở dòng thứ ba có một điều kiện: bạn chỉ được nhắc lại vấn đề mà chính khách đã nói ra. Không tự nghĩ ra vấn đề cho khách rồi hỏi “anh có hay bị vậy không”, vì đó là gài khách vào một nỗi lo không có thật.
Ở dòng cuối, “Dạ vâng ạ” nghe đơn giản, nhưng với nhân viên đang chịu chỉ tiêu bán kèm, đây là câu khó nói nhất. Tập nói nó cho tự nhiên cũng là một kỹ năng.
Nói về một vấn đề mà không hù doạ
Nhiều kịch bản bán kèm dạy nhân viên làm khách lo: “Không dán cường lực, rơi một cái là vỡ màn hình mấy triệu đó anh.” Câu này có phần đúng nhưng dùng nỗi sợ để bán. Khách mua vì lo chứ không vì thấy cần, và về nhà nghĩ lại thấy mình bị dọa.
Cách nói khác: đưa thông tin trung tính, để khách tự cân. “Dạ màn hình máy này thay ở cửa hàng khoảng hơn hai triệu, miếng dán thì một trăm năm mươi nghìn. Anh hay để máy trong túi quần hay túi xách ạ? Nếu để túi xách riêng thì ít va chạm, anh cân nhắc thêm.” Bạn nói đúng con số của cửa hàng mình, hỏi cách dùng, và thậm chí chỉ ra trường hợp khách không cần.
Với dịch vụ liên quan sức khoẻ như spa hay phòng khám, càng phải cẩn thận. Không nói kiểu “để lâu là nặng thêm đó chị” khi bạn không phải người có chuyên môn và chưa ai thăm khám. Câu được nói: “Dạ nếu chị thấy da có gì bất thường thì nên hỏi bác sĩ da liễu trước chị nhé, bên em chỉ làm chăm sóc thông thường.”
Một mẹo kiểm tra: đọc lại câu bạn định nói, nếu bỏ phần doạ đi mà câu vẫn có thông tin hữu ích thì giữ phần thông tin, bỏ phần doạ. Nếu bỏ phần doạ đi mà câu không còn gì thì đừng nói câu đó.
Dấu hiệu phải dừng ngay
Gặp một trong những dấu hiệu sau thì không hỏi thêm, không giới thiệu thêm, chuyển sang làm việc khách đang cần.
- Khách nói “chưa cần” lần thứ hai, dù bằng câu khác.
- Khách nói kèm lý do rõ ràng: đã có, không dùng, không hợp.
- Giọng khách nhanh hơn, ngắn hơn, hoặc khách nhìn sang người đi cùng như muốn đi.
- Khách đang vội: nhìn đồng hồ, nói “em tính tiền giúp chị”.
- Khách đang mua một món vì việc gấp hay việc buồn, như mua đồ đi viện, đồ cho đám.
- Khách đi cùng trẻ nhỏ đang quấy, hoặc người lớn tuổi đang mệt.
- Khách đã cầm tiền hoặc thẻ ra quầy, tức là đã quyết xong và chỉ chờ thanh toán.
Dấu hiệu thứ năm thường bị bỏ qua vì nhân viên làm theo kịch bản bán kèm cho mọi đơn. Trưởng ca nên dặn rõ: khi khách mua vì việc gấp hay việc buồn, chỉ phục vụ đúng món khách cần, nhanh và nhẹ nhàng.
Nếu cửa hàng giao chỉ tiêu bán kèm, hãy đề nghị tính theo tỉ lệ trên số khách phù hợp chứ không trên tổng số khách, để nhân viên không bị đẩy vào thế phải mời cả người đang vội hay đang buồn.
Ngành dễ gặp “chưa cần” nhất và câu riêng cho từng ngành
Phụ kiện điện thoại, điện máy: khách đến mua máy, mọi món kèm đều dễ bị nói “chưa cần”. Giới thiệu tối đa một món, chọn món liên quan nhất đến cách dùng khách vừa kể, như ở ví dụ sạc dự phòng phía trên. Không bày cả khay phụ kiện ra quầy.
Dịch vụ chăm sóc định kỳ như bảo dưỡng máy lạnh, chăm sóc da theo liệu trình: khách nói “chưa cần” vì chưa thấy hỏng hay chưa thấy gì khác. “Dạ vâng anh, máy lạnh nhà mình thường vệ sinh mấy tháng một lần ạ? Nếu anh muốn, em ghi lại để khi tới kỳ anh gọi bên em.” Không tự đặt lịch hộ khách, không gọi nhắc khi khách chưa đồng ý.
Bảo hiểm và sản phẩm tài chính: khách nói “chưa cần” là quyết định cần được tôn trọng tuyệt đối. Nhân viên không được nói kiểu “lỡ có chuyện gì thì sao”, không kể chuyện rủi ro của người khác để gây lo lắng, không hứa mức chi trả hay lợi nhuận. Câu được nói: “Dạ vâng anh, nếu sau này anh muốn tìm hiểu, anh cứ hỏi em, em gửi điều khoản để anh đọc trước.”
Trường mầm non, trung tâm học thêm: phụ huynh nói “cháu còn nhỏ, chưa cần học”. Đây là lựa chọn nuôi dạy con của gia đình, không phải điều để thuyết phục. Mời phụ huynh tham quan khi nào tiện, kết thúc ở đó.
Lưu lại cơ hội cho lần sau mà không làm phiền
Khách nói chưa đến lúc thì cơ hội nằm ở tương lai, nhưng cách giữ cơ hội không phải là xin số rồi gọi nhắc định kỳ. Cách bền hơn là làm sao để khi khách cần, khách tự nhớ đến cửa hàng và đến tìm đúng người.
Có ba việc nhỏ giúp điều đó. Một là nói tên mình rõ ràng khi chào khách: “Dạ em là Lan, lúc nào anh cần anh hỏi Lan nhé.” Hai là đưa thông tin ngắn gọn nếu khách nhận, đừng nhét tờ rơi vào túi khi khách không hỏi. Ba là phục vụ thật tốt món khách đang mua hôm nay, vì đó là thứ khách nhớ nhất.
Nếu khách chủ động để lại số và nói rõ “khi nào có hàng thì báo”, ghi vào sổ hoặc phần mềm quản lý khách hàng của cửa hàng đúng điều khách muốn được báo, kèm ngày khách đồng ý. Khi có hàng thì báo một lần, nói ngắn gọn, không kèm thêm quảng cáo món khác. Khách không trả lời thì thôi.
Đừng đưa số khách vào danh sách nhắn tin khuyến mãi chung chỉ vì khách từng hỏi một món. Ngoài chuyện phiền, nhắn tin quảng cáo cho người chưa đồng ý nhận là việc các quy định về chống tin nhắn rác hướng tới. Giữ nguyên tắc: khách đồng ý điều gì thì chỉ làm đúng điều đó.
Phiếu tự chấm và tình huống tập
Sau mỗi lượt khách nói chưa cần, tự hỏi bốn câu: mình đã phân kiểu trước khi đáp chưa; mình có nhắc lại vấn đề do chính khách nói ra không, hay tự nghĩ ra; mình có dừng sau lần từ chối thứ hai không; khách ra về có thoải mái không. Cuối ca, đếm số lần “chưa” ở từng câu, câu nào nhiều nhất thì tập câu đó.
Tình huống tập: chú Bảy, khoảng sáu mươi tuổi, đến cửa hàng điện thoại K thay pin. Nhân viên mời mua ốp lưng, chú nói chưa cần. Trong lúc chờ, chú than chữ trên máy nhỏ quá, đọc tin nhắn khó. Đây là vấn đề do khách tự nói, nhưng món liên quan không phải ốp lưng mà là chỉnh cỡ chữ, việc làm miễn phí. Nhân viên tốt sẽ nói: “Dạ chú, con chỉnh chữ to lên cho chú đọc dễ nha, không tốn gì đâu chú.”
Tình huống này nhắc một điều: đôi khi câu trả lời đúng nhất cho “chưa cần” là giúp khách bằng một việc không bán được gì. Khách nhớ việc đó lâu hơn bất kỳ món phụ kiện nào, và lần sau đổi máy, khả năng cao chú quay lại đúng cửa hàng có người đã chỉnh chữ cho mình.
Câu hỏi thường gặp
Khách nói chưa cần ngay khi mình vừa mở miệng giới thiệu thì làm sao?
Dừng ngay, nói “dạ vâng ạ” và tiếp tục việc khách đang cần. Khách từ chối trước khi nghe là khách không muốn được giới thiệu lúc này. Nếu sau đó khách tự hỏi, lúc ấy mới nói.
Có nên hỏi khách vì sao chưa cần không?
Không nên hỏi thẳng “vì sao”, vì nghe như đòi khách giải thích. Nếu khách tự nói lý do thì lắng nghe. Nếu trong câu chuyện khách tự nhắc đến một bất tiện liên quan, bạn có thể hỏi nhẹ một câu về bất tiện đó.
Chỉ tiêu bán kèm cao mà khách nào cũng nói chưa cần thì phải làm sao?
Báo lại cho trưởng ca bằng số liệu: bao nhiêu khách được mời, bao nhiêu từ chối, lý do hay gặp. Có thể món kèm đang không hợp với khách của cửa hàng, hoặc giá chưa hợp lý. Ép khách để đạt chỉ tiêu làm tăng trả hàng và lời chê.
Khách nói chưa cần nhưng xin thông tin để sau tham khảo thì đưa gì?
Đưa tên món, giá, một câu về lợi ích chính và cách liên hệ cửa hàng. Không hỏi số khách trừ khi khách muốn được báo lại. Ghi rõ giá có thể thay đổi theo thời gian để khách không hiểu nhầm là giá giữ mãi.
Ở quầy lễ tân dịch vụ, khách nói chưa cần gói dài hạn thì đáp sao?
Đáp vâng và mời khách dùng lẻ như khách đã chọn. Nói một câu rằng khi nào khách muốn đổi sang gói thì cứ báo. Không nhắc lại gói dài hạn ở mỗi lần khách đến, vì khách sẽ thấy mỗi lần ghé là một lần bị mời.