Trước khi nghe lời chào, khách đã nhìn thấy năm thứ: đồng phục và tóc tai của nhân viên, đôi tay, mặt quầy, mùi trong không gian, và nhân viên đang làm gì lúc khách bước vào. Năm thứ này hình thành ấn tượng đầu nhanh hơn mọi câu nói, và đều sửa được bằng một danh sách kiểm năm phút trước ca.
Bài này đi lần lượt từng thứ, nói rõ khách để ý gì và hiểu ra điều gì, kèm một danh sách kiểm cho nhân viên và một bảng kiểm khu vực cho trưởng ca. Phần cuối là chuyện của một cửa hàng mỹ phẩm nhỏ đã đổi cách bày quầy và cách đứng chờ, cùng những lỗi mà chủ cửa hàng nhìn quen nên không còn thấy.
Khách chấm điểm cửa hàng trong lúc nhân viên chưa nói gì
Từ ngoài cửa nhìn vào, khách chỉ có vài giây để quyết định có bước vào hay không. Lúc ấy chưa ai chào, chưa ai nói giá. Thứ khách dựa vào là những gì nhìn thấy và ngửi thấy: một cái quầy bừa bộn, một nhân viên đang ăn dở, một mùi thức ăn lẫn mùi ẩm, là đủ để khách đi tiếp sang cửa hàng bên cạnh.
Khách không nói ra những điều này. Nếu hỏi, khách chỉ bảo "thấy không thích" hoặc "chỗ kia nhìn sạch sẽ hơn". Vì không ai phàn nàn nên cửa hàng cũng không biết mình mất khách ở đâu. Đó là lý do những thứ tưởng nhỏ này lại cần một danh sách kiểm cố định, không thể trông vào việc ai đó nhắc.
Điều đáng mừng là hầu hết những thứ khách để ý đều không tốn tiền để sửa. Không cần sửa sang cửa hàng, không cần đồng phục đắt. Cần một thói quen nhìn lại chỗ mình đứng bằng con mắt của khách lạ, mỗi ngày trước giờ mở cửa và sau giờ cao điểm.
Năm thứ khách nhìn thấy đầu tiên
Đồng phục và tóc tai. Khách không đòi đồng phục đẹp, chỉ cần gọn và sạch: áo không nhàu, không ố ở cổ và nách, tóc buộc gọn với nhân viên tóc dài, móng tay không quá dài ở ngành thực phẩm, dược phẩm. Thẻ tên đeo thẳng, đúng chỗ.
Đôi tay. Khách nhìn tay nhân viên rất kỹ khi nhận hàng, nhận tiền, nhất là ở tiệm bánh, quầy thuốc, spa. Tay sạch, móng gọn, không cầm điện thoại rồi cầm hàng.
Mặt quầy. Quầy là bàn tiếp khách của cửa hàng. Ly nước uống dở, hộp cơm, túi xách của nhân viên, giấy tờ để lộn xộn đều khiến khách thấy mình đến không đúng lúc.
Mùi. Mùi đồ ăn, mùi ẩm, mùi thuốc lá trên áo nhân viên là những thứ khách nhận ra ngay khi bước vào. Nước hoa quá nồng của nhân viên cũng làm khách khó chịu, nhất là ở phòng khám, spa.
Nhân viên đang làm gì. Đang cúi xuống điện thoại, đang tụm lại nói chuyện, đang ăn, hay đang xếp hàng, lau kệ. Khách đọc ngay được cửa hàng có đang chờ mình không.
Danh sách kiểm năm phút trước ca cho nhân viên
Mỗi nhân viên tự đi qua danh sách này trước khi ra quầy. Dán mặt trong tủ đồ hoặc sau cửa phòng nghỉ để nhớ:
- Áo đồng phục sạch, không nhàu, không có vết ố ở cổ và tay áo.
- Thẻ tên đeo thẳng, đúng bên ngực theo quy định cửa hàng.
- Tóc gọn, không xoã che mặt khi cúi xuống lấy hàng.
- Tay sạch, móng gọn; ở ngành thực phẩm, dược phẩm không sơn móng nếu cửa hàng quy định.
- Không ăn đồ có mùi nặng ngay trước ca; súc miệng sau giờ ăn.
- Điện thoại cá nhân để chế độ im lặng, cất trong túi hoặc tủ đồ, không cầm trên tay.
- Đồ cá nhân (ly nước, túi, hộp cơm) cất khỏi mặt quầy.
- Nhìn mình trong gương một lần, cười một lần.
Dòng cuối không phải trò đùa. Nhiều nhân viên chỉ nhìn gương để chỉnh tóc, quên nhìn nét mặt. Một nụ cười trước gương nhắc bạn rằng ca làm sắp bắt đầu và khuôn mặt cũng cần được chuẩn bị như đồng phục.
Danh sách này áp cho cả trưởng ca và chủ cửa hàng khi đứng quầy. Khách không phân biệt ai là chủ, ai là nhân viên.
Bảng kiểm khu vực cho trưởng ca
Trưởng ca đi một vòng từ cửa ra vào tới quầy thanh toán trước giờ mở cửa và sau giờ cao điểm, đánh dấu từng dòng. Mỗi dòng chỉ cần nhìn và sửa trong vài phút.
| Khu vực | Nhìn gì | Sửa ngay |
|---|---|---|
| Cửa ra vào | Kính có vết tay, thảm bẩn, xe dựng lộn xộn chắn lối | Lau kính, xếp lại xe, dọn lối vào |
| Kệ đầu tiên khách thấy | Hàng đổ, trống chỗ, bụi | Xếp đầy, mặt hàng quay ra ngoài |
| Mặt quầy | Đồ cá nhân, giấy tờ, ly nước | Cất hết, chỉ để máy tính tiền và vật dụng cần |
| Ghế chờ (nếu có) | Ghế lệch, có đồ để trên ghế | Kê lại, dọn sạch |
| Không khí | Mùi đồ ăn, mùi ẩm, quá nóng hoặc quá lạnh | Mở cửa thông gió, chỉnh máy lạnh |
| Nhà vệ sinh cho khách | Sàn ướt, thiếu giấy, có mùi | Lau, bổ sung, ghi giờ kiểm tra |
Sau giờ cao điểm là lúc cửa hàng xuống cấp nhanh nhất: quầy đầy hoá đơn, kệ lộn xộn, nhân viên mệt ngồi tụm lại. Một vòng kiểm năm phút lúc này giữ cho khách vào buổi chiều thấy cửa hàng giống như buổi sáng.
Khi khách bước vào đúng lúc đang bận việc khác
Không phải lúc nào khách cũng vào đúng lúc quầy sạch và nhân viên đang đứng chờ. Khách hay đến khi bạn đang nhập hàng, đang kiểm kho, đang dọn dẹp. Những bước sau giúp ấn tượng đầu vẫn ổn trong tình huống đó:
- Dừng việc ngay khi thấy khách, kể cả khi chỉ còn vài thùng hàng. Đặt món đang cầm xuống, đứng thẳng lên.
- Lau tay nếu tay bẩn hoặc ướt, rồi mới bước lại gần khách. Đừng đưa hàng cho khách bằng tay vừa mở thùng carton.
- Chào và nói ngắn một câu để khách hiểu chuyện: "Dạ em chào chị, em đang xếp hàng mới, chị cứ xem tự nhiên, em ra liền."
- Dời thùng hàng, xô nước, cây lau nhà khỏi lối đi khách sẽ bước tới. Đừng để khách phải bước qua đồ đạc.
- Nếu cửa hàng chỉ có một người, ưu tiên khách, việc nhập hàng để sau. Khách đã thấy bạn bỏ việc để phục vụ mình thì thường kiên nhẫn hơn khi phải chờ lấy hàng trong kho.
Ở quầy dịch vụ như tiệm sửa xe, tiệm may, việc đang dở thường không bỏ ngang được. Lúc đó chỉ cần ngẩng lên, chào và nói rõ thời gian: "Dạ anh chờ em khoảng hai phút, em xong cái này em làm cho anh." Khách chịu chờ khi biết phải chờ bao lâu.
Ở phòng khám, văn phòng và quầy dịch vụ, khách để ý điều gì khác
Ở cửa hàng bán lẻ, khách để ý nhiều tới hàng hoá và nhân viên. Ở phòng khám, văn phòng tư vấn, trung tâm đào tạo hay quầy giao dịch, khách để ý thêm hai thứ: sự riêng tư và sự rõ ràng. Khách bước vào lo lắng hơn, vì họ đến để giải quyết một việc chưa chắc kết quả.
Về riêng tư, khách nhìn xem hồ sơ của người khác có để lộ trên quầy không, nhân viên có đọc to tên và vấn đề của người trước không. Nếu thấy, khách sẽ đoán thông tin của mình cũng bị đối xử như vậy. Úp giấy tờ xuống, gọi tên nhỏ, mời khách sang chỗ riêng khi cần hỏi chi tiết là những việc làm khách yên tâm ngay.
Về rõ ràng, khách cần biết ngay mình phải làm gì: lấy số ở đâu, ngồi đâu, chờ bao lâu. Một nhân viên đứng ở cửa đón và nói "Dạ cô lấy số ở máy này, ngồi ghế bên trái, tới số em mời cô vào" tạo ấn tượng chuyên nghiệp hơn cả sảnh chờ đẹp mà khách phải tự đoán.
Chuyện cửa hàng mỹ phẩm G: đổi cách đứng chờ và cách bày quầy
Cửa hàng mỹ phẩm G nằm trong một con phố nhiều cửa hàng cùng loại. Chủ cửa hàng thấy khách đi ngang nhìn vào nhiều mà ít người bước vào. Chị nhờ một người quen đứng bên kia đường quan sát trong một buổi chiều. Người quen kể lại: hai nhân viên ngồi sau quầy, cúi xuống điện thoại, trên quầy có ly trà sữa và một túi đồ ăn vặt. Từ ngoài nhìn vào, cửa hàng trông như đang nghỉ.
Chị đổi ba thứ. Thứ nhất, ghế sau quầy được kê vào kho, nhân viên đứng ở khu kệ đầu tiên, vừa xếp hàng vừa nhìn ra cửa. Thứ hai, quy định không để đồ ăn uống trên mặt quầy, ly nước của nhân viên để ở kệ dưới quầy. Thứ ba, điện thoại cá nhân cất vào tủ, chỉ dùng điện thoại của cửa hàng.
Chị kể sau vài tuần, số khách bước vào tăng thấy rõ dù không chạy thêm khuyến mãi nào. Nhân viên lúc đầu phàn nàn đứng mỏi chân, nên chị đặt hai ghế cao gần kệ để nghỉ lúc vắng, miễn là đứng dậy khi khách tới cửa. Câu chị dặn nhân viên: "Khách nhìn từ ngoài vào thấy em đang sẵn sàng thì mới vào, chứ em chào hay cỡ nào mà khách không vào thì cũng không ai nghe."
Lỗi chủ cửa hàng nhìn quen nên không còn thấy
Người làm lâu ở một chỗ dần không thấy những thứ khách mới thấy ngay. Bảng dưới là các lỗi hay gặp nhất, kèm cách tự phát hiện.
| Lỗi | Vì sao không thấy | Cách phát hiện |
|---|---|---|
| Nhân viên ngồi tụm sau quầy giờ vắng | Đã thành nếp từ lâu | Đứng ngoài cửa nhìn vào vài phút giờ vắng |
| Mùi đặc trưng của cửa hàng | Mũi đã quen sau vài phút | Đi ra ngoài mười phút rồi quay vào ngửi lại |
| Bảng giá, giấy dán cũ bong mép | Nhìn hằng ngày nên không để ý | Chụp ảnh cửa hàng, xem trên ảnh |
| Thùng hàng chưa mở để ở lối đi | "Chút nữa dọn" | Quy định không để thùng ở lối đi quá một giờ |
| Nhân viên mặc áo khoác riêng che đồng phục | Trời lạnh, ai cũng làm | Cửa hàng phát áo khoác chung cùng màu |
Cách hiệu quả nhất vẫn là nhờ một người chưa từng đến cửa hàng ghé vào như khách thường, rồi kể lại ba điều đầu tiên họ để ý. Ba điều ấy thường trùng với những gì khách thật nghĩ mà không nói.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ không có đồng phục thì nhân viên nên mặc gì?
Thống nhất một kiểu đơn giản như áo trơn một màu và quần tối màu, sạch, không nhàu. Mục đích là khách nhận ra ai là nhân viên để hỏi, và cả cửa hàng trông gọn. Tránh áo in hình chữ lớn hay quá rực rỡ khi tiếp khách.
Nhân viên có được dùng điện thoại ở quầy không?
Nên hạn chế tối đa khi đang có khách hoặc đứng ở vị trí khách nhìn thấy. Nếu công việc cần, như kiểm tra đơn hay nhắn khách, dùng nhanh rồi cất. Cầm điện thoại khi khách bước vào là hình ảnh khách nhớ lâu nhất.
Ăn uống tại quầy trong giờ vắng có sao không?
Uống nước thì được, nhưng để ly ở chỗ khuất dưới quầy. Ăn uống nên ở phòng nghỉ hoặc sau kho, vì khách có thể bước vào bất cứ lúc nào, và mùi đồ ăn còn ở lại khá lâu trong cửa hàng nhỏ.
Nhân viên dùng nước hoa có được không?
Được nếu nhẹ. Ở phòng khám, spa, cửa hàng thực phẩm, nhiều nơi yêu cầu không dùng nước hoa hoặc dùng rất nhẹ, vì khách có thể bị dị ứng hoặc khó chịu. Mùi sạch sẽ của quần áo đã giặt thường là đủ.
Làm sao nhắc nhân viên về vệ sinh cá nhân mà không làm họ ngại?
Nói riêng, ngắn và cụ thể, bắt đầu bằng quy định chung của cửa hàng chứ không nhận xét con người. Ví dụ quy định bên mình là tóc dài phải buộc khi đứng quầy, mai em nhớ giúp chị nha. Dùng danh sách kiểm chung để ai cũng như nhau.
Ấn tượng đầu xấu rồi thì có sửa lại được với khách đó không?
Có thể, nếu phần tiếp xúc sau đó thật sự chu đáo: nghe kỹ, tư vấn đúng, giữ lời hẹn. Nhưng khách đã đi ra từ cửa thì ít khi quay lại để cửa hàng có cơ hội sửa, nên vẫn nên đầu tư vào vài giây đầu tiên.