Lắng nghe khách khi mới gặp nghĩa là để khách nói hết câu, cho khách thấy mình đang nghe bằng ánh mắt, cái gật đầu và tiếng "dạ", rồi đáp lại bằng chính chữ khách vừa dùng. Ví dụ khách nói "nhà chị có người già, sợ ồn", câu đáp đầu tiên của bạn phải có chữ "người già" và chữ "ồn".
Bài này nói về lắng nghe ở vài phút đầu tiếp xúc, khi bạn chưa đặt câu hỏi nhu cầu bài bản. Có các tín hiệu cho khách biết bạn đang nghe, cách đáp bằng chữ của khách, cách nhớ chi tiết khi không tiện ghi, một tình huống ở quầy giao dịch, những câu cắt lời phổ biến và phiếu tự chấm sau ca.
Vì sao khách mới gặp hay thấy không được nghe
Nhân viên mới thường nghe để trả lời, không phải nghe để hiểu. Khách vừa nói được nửa câu "chị muốn tìm cái nồi cơm mà nhà chị…", nhân viên đã chen vào "dạ bên em có loại này đang giảm giá". Khách chưa kịp nói nhà mình hai người hay tám người, chưa kịp nói đã từng mua loại nào bị hỏng. Thứ khách nhận được là một lời chào hàng, không phải một câu trả lời.
Lý do không phải nhân viên thiếu lịch sự. Đa số vì sợ im lặng, sợ khách nghĩ mình không biết, hoặc đã gặp câu hỏi này cả chục lần trong ngày nên đoán trước được. Nhưng mỗi khách có một chi tiết riêng, và chi tiết đó thường nằm ở nửa sau câu nói, đúng phần bị cắt mất.
Ở lần gặp đầu, khách đang thử xem cửa hàng có hiểu mình không. Một lần bị cắt lời, khách bắt đầu nói ngắn lại, giữ thông tin, và tự đi tìm. Ngược lại, khi thấy nhân viên nhắc lại đúng điều mình vừa nói, khách sẽ nói thêm, kể cả những điều chưa định nói, như ngân sách thật hay lý do cần gấp.
Nói cách khác, lắng nghe ở mấy phút đầu không làm chậm việc bán hàng. Nó rút ngắn phần sau, vì bạn không phải đoán, không phải giới thiệu ba bốn món sai rồi mới tới món đúng. Khách cũng ít đổi ý hơn khi thấy món được chọn xuất phát từ chính lời mình kể.
Tín hiệu cho khách biết mình đang nghe
Ánh mắt ở khách, không ở hàng. Khi khách nói, rời mắt khỏi màn hình, khỏi món hàng, nhìn khách. Chỉ nhìn sang món hàng khi khách chỉ tay vào nó.
Gật đầu nhẹ, đúng nhịp. Gật ở cuối mỗi ý của khách, không gật liên tục như máy. Gật liên tục làm khách nghĩ bạn đang chờ đến lượt mình nói.
Tiếng đệm ngắn. "Dạ.", "Dạ, dạ.", "Vậy hả chị." nói nhỏ trong lúc khách kể. Miền Nam hay "dạ, dạ", miền Bắc hay "vâng ạ"; dùng theo giọng mình.
Dừng tay. Đang gói hàng, đang gõ máy thì tạm dừng khi khách bắt đầu kể chuyện dài. Tay vẫn bận là khách hiểu bạn đang nghe một nửa.
Chờ hai giây sau khi khách ngừng. Khách ngừng nói chưa chắc đã nói xong. Chờ một hai nhịp thở, nhiều khi khách nói thêm đúng điều quan trọng nhất: "à mà nhà chị có con nhỏ nữa."
Ghi chép nếu được. Ở showroom, văn phòng tư vấn, nói trước "Dạ em ghi lại mấy ý cho khỏi sót nha anh" rồi ghi. Khách thấy điều mình nói được coi trọng.
Đáp lại bằng chữ của khách
Cách đơn giản nhất để khách biết mình được nghe là lặp lại đúng chữ khách vừa dùng trong câu đáp đầu tiên, trước khi nói thêm thông tin gì. Bảng dưới so sánh câu đáp chung chung và câu đáp có chữ của khách.
| Khách nói | Đáp chung chung | Đáp bằng chữ của khách |
|---|---|---|
| "Chị cần áo đi đám cưới, mà chị hơi tròn bụng." | "Dạ bên em có nhiều mẫu lắm chị." | "Dạ áo đi đám cưới mà che được phần bụng, em có hai kiểu dáng suông chị xem thử nha." |
| "Máy cũ nhà anh kêu to quá, ngủ không được." | "Dạ máy này tốt lắm anh." | "Dạ anh cần máy êm để ngủ được, em chỉ anh mấy máy chạy êm nhất bên em." |
| "Con chị học lớp ba, mà bé nhát lắm." | "Dạ lớp bên em vui lắm chị." | "Dạ bé lớp ba và hơi nhát, em kể chị cách lớp nhỏ bên em giúp bé quen dần nha." |
| "Cô đau lưng, ngồi lâu không được." | "Dạ cô ngồi đây chờ chút." | "Dạ cô đau lưng ngồi lâu không được, em xếp cô vào lượt sớm và lấy gối tựa cho cô." |
Câu đáp bằng chữ của khách luôn dài hơn câu chung chung vài chữ, nhưng khách nghe xong thì tin bạn hiểu mình. Lưu ý ở dòng cuối: nhân viên chỉ ghi nhận điều khách nói và sắp xếp cho dễ chịu, không tự đưa lời khuyên về bệnh, phần đó là việc của người có chuyên môn.
Nhớ chi tiết khi không tiện ghi chép
Ở cửa hàng đông, quầy thu ngân hay khi đang đứng giữa lối, bạn không thể cầm sổ. Vài cách nhớ mà người đứng quầy hay dùng:
- Chọn ba chi tiết đáng nhớ nhất trong lời khách: người dùng là ai, điều khách sợ, giới hạn của khách. Ví dụ "mẹ già, sợ trơn, dưới hai triệu".
- Nói lại ba chi tiết đó một lần trong câu đáp. Nói ra miệng giúp bạn nhớ gấp đôi, đồng thời cho khách cơ hội sửa nếu bạn nghe nhầm.
- Gắn chi tiết với ngoại hình trung tính của khách trong đầu: "chị áo xanh, mẹ già, sợ trơn". Không nói ra cách ghi nhớ này với khách.
- Khi rảnh tay, dù chỉ nửa phút, ghi ngay vào sổ tay hoặc phần mềm quản lý khách hàng của cửa hàng nếu khách đồng ý để lại thông tin.
- Khi khách quay lại, nhắc một chi tiết: "Dạ hôm trước chị tìm dép cho bác, bác đi thấy có trơn không chị?" Câu này làm khách nhớ cửa hàng lâu hơn mọi khuyến mãi.
Đừng cố nhớ hết mọi điều khách kể, nhớ ba điều là đủ. Nhân viên cố nhớ quá nhiều thường lo nhớ mà quên nghe, và khách nhận ra ánh mắt đang để đâu đó.
Nghe cả điều khách không nói ra
Khách hỏi giá rồi im lặng. Thường là giá vượt dự tính nhưng khách ngại nói. Đừng vội chào thêm món đắt hơn hay tự giảm giá. Nói nhẹ: "Dạ bên em có thêm mẫu tầm giá thấp hơn một chút, chị muốn xem thử không ạ?" Khách được mở đường mà không phải thừa nhận gì.
Khách liếc người đi cùng trước khi trả lời. Người đi cùng có tiếng nói trong quyết định. Từ câu sau, hướng câu hỏi tới cả hai: "Dạ anh chị thấy màu nào hợp với phòng nhà mình hơn?"
Khách nhìn đồng hồ, nhìn ra cửa. Khách đang vội. Rút gọn phần giới thiệu, hỏi thẳng: "Dạ chị đang gấp thì em chỉ chị hai mẫu hợp nhất trước, chị xem nhanh nha."
Khách lặp lại một ý hai lần. Ý đó là điều khách quan tâm nhất, dù nói như tiện thể. Ghi nhớ và nhắc lại nó khi giới thiệu sản phẩm.
Khách nói "để chị xem đã" nhưng vẫn đứng lại. Khách chưa muốn đi, chỉ chưa muốn bị chào hàng. Lùi lại nửa bước, để khách tự xem, cho biết bạn vẫn ở gần.
Tình huống: quầy giao dịch một buổi sáng đông khách
Ở quầy giao dịch của một văn phòng điện nước khu phố, một chú khoảng sáu mươi lăm tuổi đến hỏi về hoá đơn tháng này cao bất thường. Chú kể dài: nhà chỉ có hai ông bà, tháng trước con cháu về chơi một tuần, mà cũng không đến mức gấp đôi. Bạn Thư ở quầy, vì sau lưng chú còn sáu người, ngắt lời giữa chừng: "Dạ chú đưa hoá đơn con xem." Chú đưa, nhưng mặt sầm lại, và vừa nghe Thư giải thích đã cắt ngang nói không tin.
Khi tập lại với trưởng nhóm, Thư được dặn: để chú nói hết, chỉ mất thêm khoảng ba mươi giây. Thư nhìn chú, gật đầu, đệm "dạ, dạ", rồi đáp: "Dạ nhà chú chỉ hai ông bà, tháng trước có con cháu về một tuần, mà hoá đơn lại gấp đôi, nên chú thấy lạ phải không chú. Chú cho con xem hoá đơn, con kiểm tra chỉ số từng tháng cho chú."
Lần này chú đưa hoá đơn với vẻ yên tâm hơn, và khi Thư chỉ ra chỉ số tháng trước bị ghi thiếu nên dồn sang tháng này, chú gật đầu nghe hết. Ba mươi giây lắng nghe tiết kiệm được năm phút tranh cãi, và sáu người phía sau cũng được phục vụ nhanh hơn. Trưởng nhóm còn dặn thêm: với khách lớn tuổi đến hỏi về tiền, hãy coi nửa phút đầu là để khách xả lo lắng, nửa phút sau mới là để giải quyết việc.
Câu cắt lời phổ biến và phiếu tự chấm
Đây là những câu nhân viên hay nói chen khi khách chưa nói xong. Nếu nghe mình nói một trong số này, dừng lại và để khách nói tiếp:
- "Dạ em hiểu rồi, chị muốn…" khi khách mới nói được nửa câu.
- "Dạ cái này bên em có, chị qua đây." rồi đi trước, bỏ khách đứng nói dở.
- "Không đâu chị, cái này tốt lắm." chen vào khi khách đang kể trải nghiệm xấu với sản phẩm cũ.
- "Dạ cái đó chị yên tâm." trước khi biết khách lo điều gì.
- Hỏi một câu mới khi khách chưa trả lời xong câu cũ.
Cuối ca, tự hỏi ba câu: hôm nay mình có cắt lời khách lần nào không, có khách nào phải nhắc lại điều đã nói không, và mình nhớ được chi tiết nào của khách cuối cùng trong ca. Trả lời được câu thứ ba là bạn đã nghe thật, chứ không chỉ gật đầu.
Muốn tập với đồng nghiệp, làm bài đóng vai hai phút: một người đóng khách kể nhu cầu có cài sẵn một chi tiết ở cuối câu, người kia không được nói gì cho tới khi khách dừng hẳn, rồi phải nhắc lại đúng chi tiết đó.
Câu hỏi thường gặp
Khách nói dài quá, cửa hàng lại đông thì có nên ngắt lời không?
Hạn chế ngắt khi khách mới bắt đầu. Nếu khách đã kể khá lâu và có người chờ, chờ một chỗ khách dừng, nhắc lại ý chính của khách rồi đề nghị cách làm tiếp, như em kiểm tra ngay cho chị, chị ngồi ghế này chờ em vài phút nha.
Im lặng nghe mà khách cũng im thì phải làm sao?
Chờ hai nhịp thở, rồi hỏi một câu ngắn bám vào điều khách vừa nói, như chị nói nhà có người già, bác hay đi lại nhiều không ạ. Câu hỏi bám vào lời khách tiếp mạch tự nhiên hơn câu hỏi mới hoàn toàn.
Nghe mà vẫn không hiểu khách muốn gì thì nên hỏi lại thế nào?
Nhắc lại phần mình đã hiểu rồi hỏi phần chưa rõ, như dạ em hiểu chị cần máy cho phòng ngủ, còn phòng mình khoảng bao nhiêu mét vuông chị. Tránh hỏi chị nói lại được không, khách dễ nghĩ mình không được nghe.
Có nên ghi chép trước mặt khách không?
Có, ở những nơi tư vấn lâu như showroom, văn phòng, trung tâm đào tạo, nhưng nói trước một câu xin phép. Ở quầy bán nhanh thì không cần. Đừng ghi những chi tiết riêng tư khách chưa đồng ý cung cấp, như số điện thoại hay địa chỉ.
Khách kể chuyện riêng không liên quan đến mua bán thì nghe hay chuyển chủ đề?
Nghe một lúc với thái độ tôn trọng, đệm vài tiếng ngắn, không hỏi sâu thêm. Khi khách dừng, nối nhẹ về việc chính bằng một chi tiết khách vừa kể nếu có. Không cắt ngang, cũng không kể chuyện riêng của mình để đáp lại.
Lắng nghe khách có khác gì hỏi nhu cầu không?
Lắng nghe là thái độ suốt cuộc tiếp xúc, kể cả khi khách phàn nàn hay kể chuyện. Hỏi nhu cầu là một bước có thứ tự câu hỏi để chọn đúng sản phẩm. Nghe tốt ở mấy phút đầu thì phần hỏi nhu cầu sau đó ngắn hơn và đúng hơn nhiều.