Khách bước qua cửa thì trong khoảng ba đến năm giây phải được chào, bằng mắt và một câu ngắn, từ chỗ đứng chếch cửa chứ không chắn lối đi. Câu chào chỉ cần báo cho khách biết "có người ở đây, cứ tự nhiên", chưa cần hỏi khách mua gì. Chào trễ, khách nghĩ cửa hàng không để ý tới mình; chào dồn dập, khách thấy bị bủa vây và quay ra.
Phần dưới đi theo đúng thứ tự một nhân viên mới cần tập: canh thời điểm, chọn chỗ đứng, chọn câu chào hợp giờ và hợp người, chào khi tay đang bận với khách khác, và những lỗi mà trưởng ca hay phải nhắc trong tuần đầu. Cuối bài có phiếu tự chấm để bạn tự soát sau mỗi ca.
Ba đến năm giây đầu: vì sao không chào sớm hơn hay muộn hơn
Khách đẩy cửa vào luôn có một nhịp khựng lại: mắt quen với ánh đèn, nhìn quanh xem hàng nằm đâu, đôi khi gấp ô hay cất mũ bảo hiểm. Chào ngay khi tay khách còn đang đẩy cửa, khách chưa kịp nghe, câu chào rơi mất. Chờ quá lâu, khách đã đi sâu vào trong mà chưa ai nhìn mình, cảm giác "bị bỏ mặc" đến rất nhanh.
Mốc dễ nhớ là chào lúc khách đã bước hẳn vào trong và đưa mắt nhìn quanh lần đầu. Lúc đó bạn bắt được ánh mắt, gật nhẹ, nói câu chào. Nếu khách không nhìn bạn, chào vẫn được, chỉ cần giọng đủ nghe mà không gọi to.
Ở cửa hàng có chuông cửa, đừng biến tiếng chuông thành tín hiệu để cả đội đồng thanh hô. Ba người cùng hô một câu từ ba góc nghe như khẩu hiệu, khách giật mình. Một người gần nhất chào, những người khác chỉ cần quay lại mỉm cười nếu khách nhìn tới.
Có một ngoại lệ: khách quen hoặc khách lớn tuổi đi chậm, tay xách đồ. Với họ, bước ra đỡ cửa hoặc đỡ túi ngay từ lúc khách còn ở ngoài là phải phép, câu chào nói sau khi khách đã vào trong và đứng vững. Chào trước, giúp sau trong trường hợp này lại thành vô duyên, vì khách đang phải lo giữ đồ mà vẫn phải quay ra đáp lời bạn.
Đứng ở đâu khi khách bước vào
Chếch cửa, không chính diện. Đứng lệch sang một bên, cách lối vào chừng ba bốn bước. Đứng ngay giữa lối, khách phải lách qua bạn mới vào được, cảm giác như qua cửa kiểm soát.
Tay có việc nhẹ. Gấp áo, xếp lại kệ, lau mặt tủ kính. Khách thấy bạn đang làm việc chứ không đứng rình, nên dễ bước vào hơn. Tránh cầm điện thoại, kể cả khi chỉ xem giờ.
Người hướng về phía cửa. Không quay lưng ra lối vào khi xếp hàng. Nếu kệ nằm quay mặt vào trong, xếp từ phía bên kia kệ để mặt bạn vẫn nhìn ra cửa.
Không tụm lại ở quầy thu ngân. Hai ba nhân viên đứng nói chuyện cạnh máy tính tiền là hình ảnh khiến khách ngại nhất. Khách sợ cắt ngang câu chuyện của các bạn.
Ở cửa hàng hẹp, lùi vào trong. Tiệm chỉ rộng ba bốn mét thì đứng phía trong cùng, gần quầy. Đứng gần cửa hàng hẹp nghĩa là chắn lối, khách nhìn từ ngoài vào cũng thấy chật.
Câu chào theo giờ, theo người và theo vùng
Câu chào nên ngắn, dưới mười chữ, có một ý mời khách tự nhiên xem. Bảng dưới là những câu nhân viên các nơi vẫn dùng, bạn chọn câu hợp giọng mình và hợp khách quen của cửa hàng.
| Tình huống | Câu chào gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Buổi sáng, khách trung niên | "Em chào chị ạ, chị cứ xem thoải mái nhé." | Thêm "ạ" ở miền Bắc nghe tự nhiên; miền Nam nói "dạ em chào chị" cũng phải phép |
| Khách lớn tuổi | "Dạ con chào cô ạ, cô vào xem đi cô." | Xưng "con" khi khách đáng tuổi cha mẹ, nhiều nơi miền Trung, miền Nam dùng |
| Khách trẻ, cửa hàng thời trang | "Chào bạn nha, đồ mới về ở kệ bên trái đó." | Chỉ xưng "bạn" khi cửa hàng đã thống nhất phong cách trẻ |
| Khách quen | "A, chị Lan, lâu rồi mới gặp chị." | Gọi tên nếu chắc chắn nhớ đúng, nhớ nhầm còn tệ hơn không gọi |
| Buổi tối gần giờ đóng cửa | "Em chào anh, anh cứ xem nha, bên em mở tới mười giờ." | Báo giờ đóng bằng giọng mời, không phải giọng giục |
| Trời mưa | "Em chào chị, chị để ô ở đây cho tiện nha." | Một việc giúp khách nhỏ thay cho câu hỏi |
Về xưng hô, khi không đoán được tuổi thì gọi lên một bậc an toàn hơn gọi xuống: khách trông ngang tuổi bạn, gọi "anh", "chị". Gặp khách nữ trẻ hơn hẳn, miền Bắc nhiều nơi vẫn gọi "chị" cho lịch sự, miền Nam hay gọi "em" một cách thân mật. Hãy nghe cách khách xưng với bạn ở câu đầu rồi theo đó mà xưng.
Chào khi tay đang bận với khách khác
Đây là lúc nhân viên mới lúng túng nhất: đang gói hàng cho một người thì người khác bước vào. Bỏ khách đang phục vụ để chạy ra chào là sai, im lặng làm như không thấy cũng sai. Cách làm của những cửa hàng được khách khen là:
- Ngẩng lên, nhìn khách mới, gật đầu, nói một câu ngắn: "Em chào chị, chị xem trước nha, em ra ngay." Rồi quay lại với khách đang phục vụ.
- Không nói câu dài, không giải thích "em đang bận gói hàng cho chị này". Khách đang được phục vụ sẽ thấy mình bị kể ra như một sự cản trở.
- Nếu khách mới có vẻ cần gấp (hỏi một câu ngắn, cầm sẵn món hàng), xin phép khách đang phục vụ: "Chị cho em mười giây trả lời anh này nha." Hỏi trước rồi mới quay sang.
- Xong việc với khách cũ, đi tới khách mới và nhắc lại: "Dạ em xin lỗi để chị chờ, chị đang xem mẫu nào ạ?" Câu xin lỗi ngắn đủ để khách thấy được nhớ tới.
- Nếu có đồng nghiệp rảnh, ra hiệu bằng mắt hoặc nói nhỏ để người đó ra đón, đừng gọi to tên đồng nghiệp từ đầu này sang đầu kia cửa hàng.
Điều khách nhớ không phải là được phục vụ ngay, mà là được nhìn thấy ngay. Một cái gật đầu kèm câu "em ra ngay" giữ chân khách được vài phút, đủ để bạn xong việc đang dở.
Những lỗi trưởng ca hay phải nhắc trong tuần đầu
Bạn Minh, nhân viên mới ở cửa hàng điện máy B, mắc gần đủ những lỗi dưới đây trong ba ngày đầu. Không lỗi nào là thiếu thiện chí, chỉ là chưa ai chỉ.
| Lỗi | Khách cảm thấy gì | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Chào xong hỏi luôn "anh cần gì ạ" | Bị hỏi khi chưa kịp nhìn hàng, đành trả lời "em xem thôi" | Chào xong để khách đi vài bước rồi mới tới gần |
| Chào mà mắt vẫn nhìn màn hình máy tính | Câu chào cho có, không thật | Rời mắt khỏi việc đang làm ít nhất một giây |
| Đọc thuộc câu chào dài kèm tên cửa hàng | Nghe như tổng đài, khách không biết đáp gì | Rút còn một câu dưới mười chữ |
| Chào khách nam, bỏ qua khách nữ đi cùng hoặc ngược lại | Người bị bỏ qua phật ý, mà người đó thường là người quyết định | Nhìn và chào cả hai, mỗi người một ánh mắt |
| Chào nhỏ quá, khách không nghe | Tưởng không ai chào | Nói ở âm lượng như khi nói với người cách ba bước |
| Chào to quá khi cửa hàng yên tĩnh | Giật mình, ngại | Hạ giọng theo độ yên của cửa hàng |
Sau mỗi lỗi, trưởng ca chỉ cần nhắc một câu ngay sau khi khách đi, đừng nhắc trước mặt khách. Nhân viên mới bị nhắc trước mặt khách sẽ cứng người cả buổi, chào càng gượng.
Áp vào cửa hàng của bạn: ba câu hỏi trước khi chốt câu chào
Không có câu chào nào đúng cho mọi cửa hàng. Trước khi cả đội thống nhất một câu, chủ cửa hàng hoặc trưởng ca nên ngồi trả lời ba câu hỏi. Thứ nhất, khách của mình chủ yếu là ai: người đi làm ghé sau giờ tan ca, các bà các mẹ đi chợ buổi sáng, hay học sinh, sinh viên. Câu chào cho cô bán rau quen biết nghe khác hẳn câu chào cho bạn sinh viên vào mua tai nghe.
Thứ hai, khách thường vào để làm gì: mua món đã định sẵn, hay vào ngắm rồi mới quyết. Cửa hàng phụ tùng xe máy, nhà thuốc, tiệm văn phòng phẩm có nhiều khách vào là hỏi ngay, nên câu chào có thể kèm lời mời hỏi: "Em chào anh, anh tìm gì em lấy cho." Cửa hàng thời trang, quà tặng, nội thất thì ngược lại, khách cần thời gian ngắm, câu chào chỉ nên mời xem thoải mái.
Thứ ba, cửa hàng mình ồn hay yên. Tiệm mặt đường có tiếng xe, nhân viên phải nói to hơn và dùng thêm cử chỉ gật đầu, giơ tay chào. Cửa hàng trong trung tâm thương mại yên tĩnh, câu chào nói to sẽ làm khách giật mình. Trả lời xong ba câu, viết câu chào chung ra một tấm giấy nhỏ dán cạnh quầy, cả đội cùng tập trong buổi họp đầu ca.
Phiếu tự chấm sau mỗi ca
Cuối ca, dành hai phút tự trả lời các câu dưới đây. Đánh dấu có hoặc chưa, không cần cho điểm. Câu nào ba ngày liền "chưa" thì nhờ trưởng ca đứng xem bạn chào một lượt.
- Mình có chào mọi khách bước vào trong vòng năm giây không, kể cả lúc đang bận?
- Mình có đứng chếch cửa, tay có việc, mặt hướng ra lối vào không?
- Câu chào của mình có dưới mười chữ và có ý mời khách tự nhiên xem không?
- Mình có xưng hô theo tuổi khách và theo cách khách xưng lại không?
- Khi đang phục vụ khách khác, mình có gật đầu và báo "em ra ngay" với khách mới không?
- Mình có quay lại với khách đã phải chờ và nói một câu xin lỗi ngắn không?
- Có lúc nào mình tụm lại nói chuyện với đồng nghiệp ở quầy khi có khách trong cửa hàng không?
Phiếu này dùng cho tuần đầu và tuần thứ hai. Đến tuần thứ ba, phần lớn nhân viên đã chào thành phản xạ, lúc ấy chuyển sang tập câu mở đầu và cách tới gần khách đang xem hàng.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chào khách bằng tên cửa hàng như ở các chuỗi lớn không?
Không cần. Câu chào kèm tên cửa hàng dễ thành câu học thuộc, khách nghe trôi qua. Một câu ngắn có "em chào anh, chị" và lời mời xem thoải mái tạo cảm giác gần hơn, nhất là ở cửa hàng nhỏ.
Khách không chào lại thì có nên chào lần nữa không?
Không nên. Nhiều khách không đáp vì đang nhìn hàng hoặc ngại, không phải vì khó chịu. Chào một lần, sau đó để khách xem, khi khách dừng lại lâu ở một món thì bạn mới tới gần bằng câu khác.
Khách vào đi cùng chó mèo thì chào thế nào?
Chào người trước, rồi nếu cửa hàng cho phép mang thú cưng thì nói một câu thân thiện như "bé dễ thương quá". Nếu cửa hàng không cho phép, nói nhẹ nhàng về quy định và gợi ý chỗ buộc hoặc chờ, không chê con vật.
Chào khách bằng tiếng Anh khi khách là người nước ngoài có cần không?
Một câu "Hello, welcome" kèm nụ cười là đủ, không cần giỏi tiếng Anh. Sau đó dùng tay chỉ khu hàng và nói chậm. Nên học thuộc thêm vài câu như "take your time" để khách biết họ được tự nhiên xem.
Nhân viên bán hàng nam chào khách nữ có cần giữ khoảng cách hơn không?
Nên đứng xa hơn một chút so với khi chào khách nam, nhất là ở cửa hàng đồ lót, mỹ phẩm hay thời trang nữ. Câu chào giữ nguyên, chỉ cần không đi theo sát và để khách chủ động hỏi trước.
Có nên chào khách đang đứng ngoài cửa nhìn vào không?
Có thể mỉm cười và gật đầu qua cửa kính, nhưng đừng bước ra mời. Khách đứng ngoài nhìn thường đang cân nhắc, bị mời ngay sẽ đi luôn. Nụ cười qua kính đủ để họ biết bước vào là được đón tiếp.