Thay cho "anh chị cần gì ạ", hãy mở bằng một câu gắn với món hàng khách đang nhìn: một thông tin khách chưa biết, một lời mời cầm thử, hoặc một câu hỏi nhẹ mà khách trả lời được ngay. Câu "cần gì ạ" bắt khách phải nói ra ý định khi họ chưa kịp có, nên phản xạ của đa số là "em cứ để chị xem đã".
Bài này chia câu mở thành bốn kiểu, mỗi kiểu có mẫu cụ thể theo ngành, kèm bảng câu nên nói và câu nên bỏ, cách đọc khách để chọn kiểu câu, và một bài luyện đóng vai mười lăm phút cho cả đội trước giờ mở cửa.
Vì sao "anh chị cần gì ạ" làm khách lùi lại
Câu hỏi này không sai lễ, nhưng nó đặt khách vào thế phải trả lời một câu hỏi lớn. Phần lớn người vào cửa hàng chưa biết chính xác mình cần gì: họ đi ngang, thấy mẫu đẹp ở kính, hoặc muốn xem trước để tháng sau mua. Bị hỏi thẳng nhu cầu, khách hoặc nói dối "em xem thôi", hoặc thấy mình bị đánh giá là người không định mua.
Câu ấy còn có một vấn đề nữa: khách đã nghe nó ở mọi nơi. Khi một câu trở thành nghi thức, người nghe trả lời bằng nghi thức, tức là câu "em xem thôi" cũng tự động như câu hỏi. Cuộc trò chuyện chưa bắt đầu đã khép lại.
Một câu mở tốt làm ngược lại: nó không đòi khách cam kết gì, nó cho khách một thứ nhỏ, một thông tin hay một trải nghiệm, rồi để khách tự quyết có nói tiếp hay không. Nếu khách nói tiếp, bạn đã có câu chuyện. Nếu không, khách vẫn thấy dễ chịu và xem tiếp.
Thử để ý chính mình khi đi mua sắm: lần gần nhất bạn trả lời nhân viên bằng một câu dài, câu nhân viên hỏi là gì. Thường đó là một câu dính vào món bạn đang cầm, như "chị định mặc đi đâu", chứ hiếm khi là "chị cần gì". Khách của bạn cũng vậy, họ nói chuyện về món hàng dễ hơn nói chuyện về bản thân mình.
Bốn kiểu câu mở và mẫu dùng ngay
Câu thông tin. Nói một điều khách chưa biết về món đang nhìn. "Mẫu này bên em mới về tuần rồi, chất vải mát hơn mẫu cũ chị ạ." Hoặc ở cửa hàng gia dụng: "Cái nồi này lòng sâu hơn nhìn bên ngoài đó anh, nấu canh cho bốn người vừa."
Câu mời trải nghiệm. Mời khách cầm, thử, ngồi, nghe. "Chị cầm thử xem, nhẹ hơn chị nghĩ đó." Ở cửa hàng nệm: "Anh nằm thử một phút, nằm nghiêng nữa mới biết có hợp không." Trải nghiệm làm khách ở lại lâu hơn mà không thấy bị giữ.
Câu hỏi dễ trả lời. Hỏi điều khách đáp được trong một hai chữ, không phải ý định mua. "Chị thích màu sáng hay màu trầm hơn ạ?", "Anh đang xem cho mình hay đi mua quà?" Câu hỏi mua cho ai mở ra cả câu chuyện mà khách không thấy bị dò.
Câu quan sát. Nói điều bạn thấy, không phán xét. "Em thấy chị xem mẫu đế bằng nãy giờ, bên em còn hai mẫu đế bằng nữa ở kệ dưới." Câu này cho khách biết bạn để ý mà không theo sát.
Ghép hai kiểu khi cần. Một câu thông tin kèm lời mời: "Dòng này pin dùng được hai ngày đó anh, anh cầm thử độ nặng xem." Chỉ ghép tối đa hai, ba ý trở lên thành bài giới thiệu.
Nên nói và tránh nói
Bảng dưới gom những câu mở nhân viên hay dùng và câu thay thế. Cột giữa giải thích vì sao câu bên trái làm khách khép lại.
| Tránh nói | Vì sao | Nên nói |
|---|---|---|
| "Anh chị cần gì ạ?" | Bắt khách khai ý định | "Anh xem cho mình hay mua tặng ai ạ?" |
| "Mẫu này đang bán chạy nhất đó chị." | Nghe như ép theo số đông, khách hay nghi | "Mẫu này nhiều chị đi làm văn phòng chọn vì ít nhăn." |
| "Chị mua đi, mặc đẹp lắm." | Khen khi khách chưa thử là khen bừa | "Chị thử đi, phòng thử bên trái." |
| "Cái này rẻ mà." | Khách chưa hỏi giá, nói rẻ là đoán túi tiền khách | "Giá mẫu này ghi ở móc, chị xem thoải mái." |
| "Hôm nay mua mới có giảm giá." | Tạo áp lực thời gian, dễ thành khan hiếm giả | Nói đúng chương trình nếu có thật, kèm ngày kết thúc thật |
| "Chị tìm size gì?" khi khách mới cầm lên | Vội vàng, khách chưa quyết thích hay không | Chờ khách ướm hoặc lật nhãn rồi mới hỏi size |
Để ý câu "nhiều chị đi làm văn phòng chọn". Câu này chỉ dùng khi đúng là cửa hàng bạn thấy như vậy. Nếu không có cơ sở, nói thông tin về sản phẩm thay vì bịa ra số đông.
Chọn kiểu câu theo dấu hiệu của khách
Không có câu mở nào hợp với mọi khách. Nhìn khách vài giây trước khi nói, rồi chọn kiểu câu theo dấu hiệu dưới đây.
| Khách đang làm gì | Kiểu câu hợp | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cầm lên, lật qua lật lại một món | Câu thông tin | "Mặt sau có ngăn khoá kéo nữa chị, đựng điện thoại vừa." |
| Đứng nhìn, chưa chạm vào | Câu mời trải nghiệm | "Anh cứ cầm lên xem, không sao đâu." |
| Đi qua đi lại giữa hai khu | Câu hỏi dễ trả lời | "Chị đang tìm đồ đi làm hay đồ đi chơi ạ?" |
| Quay lại lần hai với cùng một món | Câu quan sát | "Em thấy anh quay lại cái này, anh muốn em lấy màu khác ra xem không?" |
| Nhìn đồng hồ, đi nhanh | Câu ngắn nhất, đi thẳng vào việc | "Anh cần tìm gì nhanh thì em chỉ ngay." |
| Đeo tai nghe, cúi xem điện thoại | Không mở lời, chỉ gật đầu | Chờ khách tháo tai nghe hoặc nhìn quanh tìm người |
Trường hợp khách vội là ngoại lệ duy nhất mà câu hỏi thẳng lại hợp. Người vội muốn được chỉ đường ngay, đừng bắt họ trải nghiệm hay nghe kể về chất liệu.
Khi đọc sai dấu hiệu, ví dụ tưởng khách đang phân vân mà thật ra khách chỉ chờ người đi cùng, khách sẽ đáp hờ hững. Lúc đó đừng đổi sang câu khác ngay, cứ lùi lại vài bước, quan sát thêm một lúc rồi mới chọn lại kiểu câu.
Mẫu câu mở theo từng loại cửa hàng
Mỗi cửa hàng nên có sẵn ba bốn câu mở cho nhóm hàng chính, viết ra giấy dán trong phòng nhân viên. Dưới đây là gợi ý để bạn sửa theo hàng của mình:
- Thời trang: "Chị thích dáng suông hay dáng ôm hơn ạ, em lấy thêm mẫu cho chị so."
- Giày dép: "Anh đi thử đi, giày này phải đi vài bước mới biết êm hay không."
- Đồ gia dụng: "Nhà mình mấy người ăn hả chị, để em lấy cỡ vừa cho chị xem."
- Điện máy nhỏ: "Máy này bật lên nghe tiếng thử được, anh muốn em bật không?"
- Văn phòng phẩm, quà tặng: "Bạn mua tặng hay mua dùng? Mua tặng thì bên em gói miễn phí."
- Mỹ phẩm: "Chị muốn thử lên mu bàn tay không, em lấy mẫu thử cho chị." Không đoán da khách khô hay dầu khi chưa được hỏi.
- Đồ mẹ và bé: "Bé nhà mình mấy tháng rồi chị?" Câu này gần như luôn được trả lời vui vẻ.
Mỗi câu trên đều kết thúc bằng một thứ khách có thể nhận hoặc từ chối nhẹ nhàng. Nếu khách lắc đầu, đáp "Dạ, chị cứ xem, cần em thì gọi em nha" rồi lùi lại, đừng thử câu thứ hai ngay.
Sau câu mở: nối tiếp sao cho không đứt mạch
Câu mở chỉ mới là cánh cửa. Nhiều nhân viên mở được câu đầu rồi đứng im vì không biết nói gì tiếp, hoặc ngược lại tuôn ra cả tràng thông số. Ba cách nối dưới đây giữ được nhịp trò chuyện tự nhiên:
- Khách đáp một câu ngắn: nhắc lại lời khách và thêm một câu hỏi nhỏ. Khách nói "mua tặng mẹ", bạn đáp "Dạ tặng mẹ, mẹ chị hay mặc màu gì ạ?" Nhắc lại cho khách thấy bạn nghe thật.
- Khách hỏi giá ngay: báo giá rõ ràng, không vòng vo, rồi nói một điều về món đó. "Dạ mẫu này ba trăm hai chục nghìn chị, vải này giặt máy được." Né giá làm khách nghi.
- Khách im, tiếp tục xem: đừng hỏi thêm. Đưa thêm một lựa chọn rồi lùi lại: "Màu xanh của mẫu này em để đây chị so nha." Hành động thay lời, khách không phải đáp gì.
- Khách hỏi một câu bạn chưa biết: nói thật và đi hỏi. "Cái này em chưa chắc, chị chờ em hỏi chị quản lý một chút." Đoán bừa về chất liệu hay bảo hành là cách mất khách nhanh nhất khi khách phát hiện ra.
Nguyên tắc chung là mỗi lượt bạn nói chỉ nên ngắn hơn hoặc bằng lượt khách vừa nói. Khách nói ba chữ mà bạn đáp ba câu, khách sẽ thấy đang nghe quảng cáo. Khách hỏi nhiều, bạn mới nói nhiều.
Bài luyện đóng vai mười lăm phút trước giờ mở cửa
Câu mở chỉ trơn tru khi đã nói ra miệng nhiều lần. Trưởng ca có thể dẫn bài luyện này cho ba đến năm người:
- Mỗi người cầm một món hàng thật trong cửa hàng, đóng vai khách đang xem món đó.
- Người đóng nhân viên có năm giây quan sát, rồi chọn một kiểu câu mở phù hợp và nói.
- Người đóng khách trả lời theo một trong ba cách đã bốc thăm: hào hứng hỏi tiếp, đáp ngắn rồi im, hoặc nói "em xem thôi".
- Người đóng nhân viên phải xử lý cả ba cách: nói tiếp, chờ, hoặc lùi lại lịch sự.
- Cả nhóm góp ý đúng một điều: câu mở đó có đòi khách khai ý định không. Nếu có, nói lại bằng câu khác.
- Đổi vai, mỗi người được luyện ít nhất hai lượt.
Sau một tuần luyện, ghi lại những câu mở được khách đáp nhiều nhất vào sổ của cửa hàng. Bộ câu ấy chính là kịch bản riêng của bạn, hợp với khách của bạn hơn mọi mẫu chép từ nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Khách nói "em xem thôi" thì nên đáp lại thế nào?
Đáp nhẹ và lùi lại: "Dạ chị cứ xem thoải mái, em ở đây, cần gì chị gọi em nha." Sau đó đứng cách vài bước, làm việc khác, và chỉ quay lại khi khách dừng lâu ở một món hoặc nhìn quanh tìm người.
Có nên dùng câu khen khách để mở đầu không?
Khen ngoại hình hay trang phục của khách ngay câu đầu dễ thành nịnh và làm khách cảnh giác. Nếu muốn khen, khen sau khi khách đã thử đồ và khen điều cụ thể, như màu hợp với da, chứ không khen chung chung.
Một nhân viên nên thuộc bao nhiêu câu mở?
Khoảng sáu đến tám câu, chia đều cho bốn kiểu, là đủ để không lặp với khách quen. Thuộc quá nhiều câu dễ khiến bạn mải nhớ câu mà quên nhìn khách đang làm gì để chọn kiểu câu cho đúng.
Câu mở có cần nhắc tên cửa hàng hay chương trình khuyến mãi không?
Không cần nhắc ở câu đầu. Chương trình khuyến mãi nên nói khi khách đã quan tâm một món cụ thể và chương trình áp dụng đúng món đó. Nói khuyến mãi ngay từ đầu nghe như rao, khách dễ bỏ qua.
Khách lớn tuổi có nên dùng câu hỏi dễ trả lời không?
Có, nhưng nói chậm hơn và đứng ở chỗ khách nhìn thấy bạn rõ. Với khách lớn tuổi, câu mời ngồi hoặc câu thông tin về độ bền thường được đón nhận hơn câu hỏi về sở thích màu sắc.
Nếu cửa hàng quy định câu chào chung thì có được tự đổi câu mở không?
Câu chào lúc khách bước vào nên giữ theo quy định chung. Câu mở khi tới gần khách đang xem hàng là phần bạn được linh hoạt. Nếu chưa rõ, hỏi quản lý và đề xuất vài câu đã thử thấy khách đáp tốt.