Mặc định là để khách tự xem, đứng cách khoảng hai đến ba mét, ở chỗ khách quay lại là thấy bạn. Chỉ tới gần khi khách phát ra tín hiệu: dừng lâu ở một món, cầm lên lần thứ hai, nhìn quanh tìm người, hoặc đưa món hàng về phía bạn. Bám sát từng bước khiến đa số khách thấy bị canh chừng, còn biến mất hẳn thì khách cần hỏi lại không biết hỏi ai.
Bài này đưa ra cách chọn chỗ đứng theo kiểu cửa hàng, bảng tín hiệu khách sẵn sàng nói chuyện, câu nói khi tới gần lần thứ hai, cách xử lý khi khách đã bảo "em cứ để chị xem", và một số trường hợp cần đứng gần hơn mà khách vẫn không phật ý.
Vì sao khách khó chịu khi bị đi theo
Phần lớn khách không ghét nhân viên, họ ghét cảm giác bị đánh giá. Khi có người đứng sau lưng, mỗi lần cầm một món lên, khách nghĩ người kia đang chờ mình mua. Đặt món xuống thì ngại, cầm lâu thì sợ bị hỏi. Kết quả là khách xem nhanh hơn, xem ít hơn, rồi ra về sớm.
Có khách còn hiểu việc đi theo là bị nghi lấy đồ. Nhất là khi nhân viên đi theo im lặng, không nói gì, chỉ đứng cách nửa mét. Cảm giác đó khó gỡ, khách có thể không bao giờ quay lại, dù cửa hàng không có ý gì.
Ngược lại, một nhóm khách thích được kèm sát: người lớn tuổi, khách mua món đắt lần đầu, khách cần thử nhiều size. Vì thế không có luật "luôn đi theo" hay "không bao giờ đi theo". Việc của bạn là nhìn ra khách nào thuộc nhóm nào trong vài chục giây đầu, và chỉnh khoảng cách theo đó. Bạn Minh ở cửa hàng điện máy B kể tuần đầu cứ thấy khách vào là đi kè kè, sau ba ngày để ý mới thấy đa số khách xem lâu hơn hẳn khi Minh đứng ở quầy trưng bày gần đó và chỉ bước tới lúc khách ngẩng lên.
Chọn chỗ đứng theo kiểu cửa hàng
Cửa hàng nhỏ, một lối đi. Đứng ở cuối lối hoặc cạnh quầy, mặt hướng ra. Khách đi vào là đi về phía bạn, không phải bạn đi theo khách. Tránh đứng ở đầu lối sau lưng khách.
Cửa hàng nhiều kệ song song. Đứng ở đầu kệ bên cạnh, làm việc xếp hàng. Từ đó bạn thấy khách qua khe kệ mà khách không thấy bạn đang nhìn mình.
Cửa hàng có phòng thử. Đứng gần lối vào phòng thử, không đứng ngay cửa buồng. Khách thử xong bước ra là thấy bạn, cần đổi size thì gọi được.
Tủ kính trang sức, đồng hồ. Đứng phía sau tủ, đối diện khách, vì món hàng nằm trong tủ khoá. Ở đây đứng gần là đúng, vì khách cần bạn mở tủ. Chỉ cần không nhìn chằm chằm vào tay khách.
Showroom rộng. Đi cùng khách ở khoảng hai ba bước phía bên, không phía sau. Đi bên cạnh hơi lùi một chút giống như đang dẫn đường, không giống canh chừng.
Quầy thu ngân ở giữa cửa hàng. Đây là chỗ đứng tốt nhất nếu cửa hàng bố trí được: từ quầy nhìn bao quát mọi kệ, khách cũng biết tìm bạn ở đâu. Chỉ cần đừng ngồi lì sau máy tính, thỉnh thoảng đứng dậy đi một vòng sắp lại hàng rồi quay về.
Tín hiệu khách sẵn sàng nói chuyện
Đây là phần quan trọng nhất. Học thuộc các tín hiệu dưới đây và tập nhìn ra chúng trong một tuần, bạn sẽ ít khi tới gần sai lúc.
| Tín hiệu | Ý nghĩa thường gặp | Bạn làm gì |
|---|---|---|
| Dừng ở một món hơn mười lăm giây | Đang thích, chưa đủ thông tin | Tới gần với một câu thông tin về món đó |
| Cầm lên, đặt xuống, rồi cầm lại | Đang phân vân | Mời thử hoặc đưa thêm một lựa chọn để so |
| Lật xem mác giá, nhãn size | Đang cân nhắc mua thật | Hỏi size hoặc báo có màu khác |
| Ngẩng lên nhìn quanh | Tìm người hỏi | Bắt mắt, gật đầu, bước tới |
| Quay sang hỏi người đi cùng | Muốn ý kiến, chưa cần bạn | Đứng yên, chờ hai người bàn xong |
| Lướt nhanh qua các kệ | Đang xem tổng thể, chưa dừng ở đâu | Để yên, đừng tới gần |
| Cầm món hàng đi về phía bạn | Sẵn sàng hỏi hoặc mua | Đón luôn, không bắt khách đi hết đường |
Tín hiệu "quay sang hỏi người đi cùng" là lúc nhân viên mới hay chen vào nhất. Chờ hai người nói xong, nếu họ vẫn còn phân vân thì mới góp ý, và góp ý bằng thông tin chứ không chọn hộ.
Khi khách nói "em cứ để chị tự xem"
Câu này không có nghĩa là khách không mua. Nó có nghĩa là khách muốn tự chủ thêm một lúc. Cách đáp và cách quay lại cho đúng:
- Đáp ngay, giọng thoải mái: "Dạ, chị cứ xem nha, em ở quầy bên kia, cần gì chị gọi em." Chỉ cho khách biết bạn đứng ở đâu.
- Đi hẳn ra chỗ khác và làm việc thật, đừng đứng cách hai bước giả vờ xếp đồ.
- Chờ ít nhất vài phút, hoặc chờ một tín hiệu trong bảng trên, rồi mới quay lại.
- Lần quay lại mang theo một thứ, không mang câu hỏi: "Mẫu chị xem lúc nãy còn màu be nữa, em lấy ra để đây chị so nha." Đặt xuống rồi lùi đi.
- Nếu khách lại nói "để chị xem đã", lần này không quay lại nữa trừ khi khách gọi. Hai lần là giới hạn.
- Lúc khách ra về, chào bình thường như mọi khách, không tỏ ý tiếc hay hỏi "chị không ưng mẫu nào ạ".
Nhân viên hay hiểu lầm rằng khách nói "để chị tự xem" là mình đã hỏng. Thực tế nhiều khách mua chính vào lúc nhân viên lùi ra, vì lúc ấy họ được thở và tự quyết.
Ghi nhớ thêm: trong lúc khách tự xem, bạn vẫn để ý những món khách đã cầm lên. Khi khách gọi, bạn nói được ngay "Chị đang phân vân giữa cái túi nâu với cái túi đen phải không ạ", khách thấy được để ý mà không bị theo.
Những lúc nên đứng gần hơn mà khách không phật ý
Có những trường hợp khoảng cách hai ba mét là quá xa. Khách lớn tuổi đi chậm, nhìn kém, cần người đọc giúp thông tin trên hộp. Khách đang cầm món dễ vỡ như bình gốm, ly thuỷ tinh. Khách thử giày phải cúi xuống buộc dây, cần người đưa cỡ khác. Khách mang theo trẻ nhỏ đang chạy quanh. Ở những lúc này, đứng gần là giúp chứ không phải canh.
Cách để khách hiểu bạn đứng gần vì giúp là nói rõ lý do ngay. "Dạ để em cầm hộ cô, hộp này hơi nặng." "Anh ngồi thử đi, em đứng đây đưa cỡ khác cho anh." Câu nói có lý do biến sự có mặt của bạn thành dịch vụ.
Với hàng giá trị cao để ngoài tủ, cửa hàng lo mất mát là chính đáng, nhưng đừng để nhân viên bám theo im lặng. Một câu như "Anh xem đồng hồ nào em lấy ra cho anh đeo thử" vừa giữ hàng an toàn vừa lịch sự. Việc trông giữ hàng nên dựa vào cách bày và camera của cửa hàng, không đặt lên vai nhân viên đứng quầy.
Lỗi hay gặp khi canh khoảng cách
Nhìn lại một ca làm, phần lớn lỗi về khoảng cách rơi vào mấy kiểu dưới đây. Mỗi kiểu có cách sửa đơn giản, không cần học thêm gì.
| Lỗi | Khách thấy gì | Sửa |
|---|---|---|
| Đi theo im lặng, cách nửa mét | Bị nghi, bị canh | Hoặc nói một câu có lý do rồi đứng xa hơn, hoặc lùi hẳn ra |
| Đứng khoanh tay nhìn theo khách | Bị soi, ngại cầm hàng lên | Tay làm việc nhẹ, mắt chỉ liếc qua |
| Biến mất vào kho cả chục phút | Không có ai, muốn hỏi phải gọi to | Luôn để một người trên sàn khi có khách |
| Hai nhân viên cùng tới một khách | Bị vây, áp lực | Thống nhất ai đón khách nào bằng ánh mắt |
| Tới gần đúng lúc khách đang bàn với người đi cùng | Bị chen ngang chuyện riêng | Chờ hai người bàn xong |
| Đứng chắn trước gương hoặc trước kệ khách đang xem | Phải xin lỗi để lách qua | Đứng chếch sang bên, không chắn tầm nhìn |
Kiểu lỗi "biến mất vào kho" hay xảy ra ở cửa hàng chỉ có một người trực. Nếu phải vào kho, nói với khách trước: "Chị xem nha, em vào lấy hàng một chút, cần gì chị gọi em." Khách sẽ không thấy bị bỏ rơi.
Tình huống đóng vai để luyện
Mỗi tình huống dưới đây hai người đóng, một khách một nhân viên, rồi đổi vai. Người xem chú ý một điều: nhân viên tới gần đúng lúc hay sai lúc.
- Khách nữ đi một mình, lướt qua ba kệ, dừng ở kệ áo khoác, cầm một chiếc lên xem mác giá.
- Hai bạn trẻ đi cùng, một người thử kính, người kia chụp ảnh bằng điện thoại để gửi cho ai đó hỏi ý kiến.
- Khách nam trung niên vào, đi thẳng tới khu đồ gia dụng, đứng nhìn ba mẫu ấm siêu tốc, không chạm vào.
- Khách đã nói "để chị tự xem" lần một, năm phút sau đứng ở phòng thử nhìn quanh.
- Cô khách lớn tuổi cầm hộp sản phẩm, đưa ra xa rồi đưa lại gần để đọc chữ.
Sau mỗi lượt, người đóng khách nói thật cảm giác của mình: lúc nào thấy được giúp, lúc nào thấy bị theo. Ý kiến từ chính người đóng khách thường chính xác hơn mọi lời nhận xét của trưởng ca.
Đáp án gợi ý cho năm tình huống: tình huống một tới gần với câu báo size và màu; tình huống hai đứng yên chờ hai bạn bàn xong; tình huống ba mời cầm thử một mẫu vì khách chưa chạm vào; tình huống bốn bước tới vì khách đang nhìn quanh tìm người; tình huống năm tới ngay và đọc giúp, vì đây là lúc đứng gần là giúp. Đáp án chỉ để tham khảo, cách nói mỗi người một khác là chuyện bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng yêu cầu nhân viên luôn đi theo khách để chống mất hàng thì làm sao?
Nên trao đổi với quản lý để đổi cách giữ hàng: bày hàng giá trị cao trong tủ, đặt camera, bố trí quầy ở chỗ nhìn được toàn bộ cửa hàng. Nếu vẫn phải đi cùng khách, đi cùng có lời mời giúp và đứng bên cạnh, không đứng sau lưng.
Đứng xa thì khách cần gọi có ngại không?
Có thể, nên bạn phải đứng ở chỗ khách quay lại là thấy, và thỉnh thoảng nhìn về phía khách. Khi khách ngẩng lên tìm người, mắt bạn đã ở đó sẵn, chỉ cần gật đầu và bước tới là khách không phải gọi.
Khách xem rất lâu mà không phát tín hiệu gì thì có nên tới không?
Sau khoảng mười phút, có thể tới một lần với câu nhẹ không đòi trả lời, kiểu báo có hàng mới ở góc kia hoặc mời nước nếu cửa hàng có. Nếu khách vẫn chỉ gật đầu, lùi lại và để khách xem tiếp.
Nhân viên nam có nên đi theo khách nữ ở khu đồ lót, đồ ngủ không?
Không nên. Ở những khu này, nhân viên nam chỉ đứng ở quầy và mời đồng nghiệp nữ hỗ trợ khi khách cần. Nếu ca trực không có nhân viên nữ, nói rõ với khách rằng khách cứ xem, cần size thì gọi ở quầy.
Khách quen có cần giữ khoảng cách như khách lạ không?
Khách quen thường muốn được hỏi han nhiều hơn, nhưng vẫn nên quan sát. Có khách quen ghé chỉ để xem nhanh trong giờ nghỉ trưa. Chào tên, hỏi một câu thăm hỏi, rồi để khách tự quyết họ muốn nói chuyện hay muốn xem yên.
Có nên giải thích với khách vì sao không đi theo họ không?
Không cần giải thích dài. Một câu "chị cứ xem thoải mái, em ở quầy" đã nói đủ: bạn tôn trọng thời gian của khách và vẫn sẵn sàng. Giải thích thêm về chính sách cửa hàng chỉ làm câu chuyện nặng nề.