Khi khách vừa vào, đứng cách khách khoảng hai đến ba mét; khi khách hỏi, bước lại còn khoảng một sải tay; luôn đứng chéo góc chứ không đứng chắn trước mặt hay sau lưng khách; hai tay để thả lỏng hoặc chắp nhẹ phía trước, không khoanh, không đút túi, không chống lên quầy.
Phần lớn khách không nói ra khi thấy nhân viên đứng quá gần hay đi theo sát, họ chỉ lặng lẽ ra về. Bài này đưa ra bảng khoảng cách theo từng lúc, cách chọn chỗ đứng, tư thế tay, chuyện chạm vào khách, cách ngồi khi tư vấn tại bàn, một tình huống ở tiệm giày và những lỗi tư thế mà trưởng ca nhìn qua là thấy.
Vì sao chỗ đứng quan trọng hơn câu chào
Khách bước vào cửa hàng luôn ở thế phòng thủ một chút: chưa biết giá, chưa biết có bị chèo kéo không. Khoảng trống quanh khách là thứ giúp họ thả lỏng để cầm hàng lên xem, lật giá, thử đồ. Nhân viên đứng quá gần làm khoảng trống ấy biến mất, và khách bắt đầu tính đường ra.
Ngược lại, đứng quá xa, quay lưng hay khuất sau quầy thì khách không biết hỏi ai. Nhiều khách ngại gọi to, đứng loay hoay một lúc rồi đi. Nhân viên lúc đó nghĩ khách chỉ xem chơi, trong khi khách nghĩ cửa hàng không cần mình.
Chỗ đứng đúng nằm ở giữa: đủ gần để khách thấy bạn sẵn sàng, đủ xa để khách không thấy bị canh. Khoảng cách này thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc tiếp xúc. Người đứng quầy giỏi gần như luôn di chuyển, tiến lại khi khách cần, lùi ra khi khách muốn tự xem, và khách hầu như không để ý điều đó, chỉ thấy thoải mái.
Bảng khoảng cách theo từng lúc
Con số dưới đây là gần đúng cho cửa hàng có lối đi bình thường. Ở cửa hàng chật thì giữ tỉ lệ, đừng cố đứng xa đến mức phải chen ra lối đi.
| Lúc | Khoảng cách | Đứng thế nào |
|---|---|---|
| Khách vừa bước vào | Khoảng hai đến ba mét | Quay mặt về phía khách, chào, rồi đứng yên |
| Khách tự xem hàng | Hai mét, có thể xa hơn | Đứng ở đầu dãy hàng, làm việc nhẹ như xếp hàng, vẫn trong tầm mắt khách |
| Khách cầm hàng lên, nhìn quanh | Tiến lại còn khoảng một sải tay | Đứng chéo góc bên cạnh, không đứng trước mặt |
| Đang tư vấn chi tiết | Một sải tay | Hai người cùng nhìn về phía món hàng |
| Khách đang thử đồ, soi gương | Lùi ra khoảng hai mét | Chờ khách quay lại hỏi ý kiến |
| Thanh toán ở quầy | Cách nhau bằng mặt quầy | Đứng thẳng, hai tay để trên quầy hoặc trên máy tính tiền |
Với khách lớn tuổi hoặc khách đang dắt trẻ, có thể đứng gần hơn một chút để đỡ khi cần, nhưng vẫn đứng bên cạnh chứ không chắn trước. Với khách tỏ ra vội, giữ khoảng cách tư vấn ngay từ đầu, vì khách vội thường muốn hỏi luôn.
Đứng chéo góc, không chắn lối
Vị trí đứng quan trọng không kém khoảng cách. Các bước sau giúp bạn chọn chỗ đứng hợp lý khi bước lại với khách:
- Tiến lại từ phía bên cạnh hoặc chéo trước mặt khách, để khách thấy bạn đến. Không bao giờ tiếp cận từ phía sau lưng, khách giật mình sẽ khó chịu suốt buổi.
- Đứng lệch sang một bên, người quay khoảng nửa về phía khách, nửa về phía món hàng. Tư thế này tạo cảm giác hai người cùng xem, không phải nhân viên đứng chặn để thuyết phục.
- Chừa lối đi ra cho khách. Khách bị kẹt giữa kệ hàng và nhân viên sẽ thấy bị dồn, dù bạn không có ý đó.
- Khi chỉ cho khách một món ở xa, đưa cả bàn tay, lòng bàn tay ngửa, không chỉ bằng một ngón tay.
- Khi khách cần đi sang khu khác, đi trước khách nửa bước ở phía bên cạnh, quay lại nhìn khách mỗi vài bước: "Dạ chị đi lối này, khu đồ bếp ở phía trong."
Trong cửa hàng hẹp, chỉ cần nhớ hai điều: không đứng sau lưng khách và không đứng chắn lối ra. Làm được hai điều ấy là đã tránh được phần lớn cảm giác bị dồn ép.
Tay để đâu cho khỏi khoanh
Thả lỏng hai bên hoặc chắp nhẹ phía trước. Đây là hai tư thế an toàn nhất khi đứng chờ. Chắp tay phía trước, ngang thắt lưng, trông chỉn chu mà không cứng. Tránh chắp tay sau lưng, trông như người đang giám sát.
Không khoanh tay. Khoanh tay khi đứng chờ có thể chỉ vì lạnh hay mỏi, nhưng khách đọc là đang khó chịu hoặc chờ cho xong. Lạnh thì mặc thêm áo khoác của cửa hàng.
Không đút túi, không chống nạnh. Đút túi trông lơ đễnh, chống nạnh trông như đang thách thức. Cả hai đều hay xuất hiện khi nhân viên mỏi chân cuối ca.
Không tựa vào quầy, vào kệ. Tựa người vào quầy trong lúc chờ khách là hình ảnh khiến khách nghĩ cửa hàng uể oải. Mỏi thì đổi chân, đi lại vài bước.
Có việc cho tay. Cầm sẵn sổ ghi chép, cầm sẵn món hàng mẫu, lau nhẹ kệ hàng. Tay có việc vừa đỡ lúng túng, vừa cho khách thấy bạn đang sẵn sàng.
Đưa và nhận đồ bằng hai tay. Với khách lớn tuổi, đưa hàng, trả tiền thừa, đưa hoá đơn bằng hai tay. Với khách khác, ít nhất là tay phải, tay trái đỡ nhẹ.
Khi nào được chạm vào khách
Chạm vào khách là vùng dễ sai nhất. Nguyên tắc chung: chỉ chạm khi công việc cần, báo trước, và chạm ở chỗ khách cho phép.
- Được và nên: đỡ tay khách lớn tuổi khi bước bậc thềm, nói trước "Dạ chú để em đỡ chú bước lên."
- Được khi nghề cần: spa, tiệm tóc, may đo, thử giày. Luôn báo trước khi chạm: "Dạ em đo vòng vai cho chị nha.", "Dạ em ấn thử mũi giày xem còn dư không ạ."
- Không nên: vỗ vai, khoác tay, nắm tay khách để kéo sang khu khác, kể cả khi muốn tỏ ra thân thiện.
- Không nên: xoa đầu con của khách, bế trẻ khi chưa được cha mẹ đồng ý.
- Tuyệt đối tránh: chạm vào túi xách, điện thoại, đồ cá nhân của khách mà không hỏi, kể cả khi chỉ muốn dời chỗ.
Khi nhân viên và khách khác giới, càng phải giữ kỹ. Với những việc phải chạm như đo người, ưu tiên nhân viên cùng giới nếu cửa hàng có, hoặc hỏi khách trước có muốn tự đo không.
Ngồi khi tư vấn tại bàn
Ở showroom, văn phòng tư vấn, trung tâm ngoại ngữ, phần tư vấn thường diễn ra tại bàn. Nhiều nhân viên ngồi đối diện khách qua một mặt bàn rộng, đặt máy tính giữa hai người. Cách ngồi này dễ biến cuộc nói chuyện thành buổi thương lượng, hai bên ở hai phía.
Cách ngồi dễ chịu hơn là chéo góc: khách ngồi một cạnh bàn, nhân viên ngồi cạnh liền kề, tạo góc vuông. Hai người cùng nhìn được tờ giấy, mẫu vải hay màn hình mà không ai phải xoay ngược. Nếu bàn chỉ ngồi đối diện được, đặt tài liệu ở giữa và xoay về phía khách.
Mời khách ngồi trước, ngồi xuống sau. Ngồi thẳng lưng, hơi nghiêng về phía khách khi khách nói, hai tay để trên bàn. Mở lời bằng một câu cho khách biết sẽ ngồi bao lâu: "Dạ em xin khoảng mười lăm phút để hỏi anh vài câu rồi gửi anh hai phương án." Khách biết trước thời gian thì bớt lo bị giữ chân.
Phiếu tự quan sát tư thế trong một ca
Tư thế là thứ khó tự thấy nhất, vì bạn không nhìn được chính mình. Cách đơn giản là chọn một ca, mỗi lần khách ra về thì dừng lại hai giây tự hỏi mấy câu dưới đây, rồi đánh dấu vào tờ giấy nháp để trong túi áo:
- Lúc khách vừa vào, mình đang đứng ở đâu, mặt quay về phía nào?
- Mình có tiếp cận khách từ phía sau lưng lần nào không?
- Lúc tư vấn, có lúc nào mình đứng chắn lối ra của khách không?
- Hai tay mình để đâu khi chờ khách thử đồ hoặc chọn hàng?
- Mình có tựa vào quầy, vào kệ, hay cúi xuống điện thoại khi có khách trong cửa hàng không?
- Có lần nào mình chạm vào khách hay đồ của khách mà chưa báo trước không?
- Khi đưa hàng, trả tiền thừa cho khách lớn tuổi, mình dùng một tay hay hai tay?
Sau ca, đếm số dấu ở từng câu. Câu nào có nhiều dấu "có" nhất ở những dòng không nên là thói quen cần sửa trước. Phần lớn nhân viên chỉ mắc một hai thói quen lặp đi lặp lại, sửa xong hai thói quen đó là tư thế đã khác hẳn.
Trưởng ca có thể dùng chính phiếu này khi quan sát nhân viên mới, nhưng nên nói kết quả riêng, nhẹ nhàng, chỉ chọn một điều. Không ai thích bị nhắc tư thế trước mặt đồng nghiệp hay trước mặt khách.
Tình huống ở tiệm giày và lỗi tư thế hay gặp
Ở tiệm giày E, nhân viên mới hay quỳ ngay dưới chân khách khi khách vừa ngồi xuống ghế thử, khiến khách ngại thử thêm đôi khác. Trưởng ca sửa lại: chờ khách tự xỏ chân, hỏi "Dạ chị thấy đôi này vừa không, để em ấn thử mũi giày giúp chị nha", rồi mới cúi xuống. Dưới đây là các lỗi tư thế khác hay gặp:
| Lỗi | Khách cảm thấy | Sửa |
|---|---|---|
| Đi theo sát lưng khách khắp cửa hàng | Bị canh chừng | Đứng đầu dãy, tiến lại khi khách ra tín hiệu |
| Đứng chắn trước kệ khách đang xem | Bị dồn, không xem được | Đứng lệch sang bên, chừa lối |
| Khoanh tay chờ khách thử đồ | Bị giục | Chắp tay nhẹ hoặc cầm sẵn món khác |
| Tựa lưng vào quầy lúc tư vấn | Nhân viên không mấy quan tâm | Đứng thẳng, nghiêng nhẹ về phía khách |
| Cúi xuống điện thoại khi khách đang xem | Không ai để ý mình | Cất điện thoại khỏi người khi đứng quầy |
Muốn biết mình mắc lỗi nào, nhờ đồng nghiệp quan sát nửa ca và chỉ ghi một chữ cho mỗi lượt khách: gần, xa, hay vừa. Cuối ca đếm lại là thấy mình nghiêng về phía nào.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi theo khách khi khách xem hàng không?
Không nên đi sát theo. Đứng ở đầu dãy hàng hoặc ở chỗ nhìn thấy khách, làm việc nhẹ như xếp hàng, chờ khi khách cầm hàng lên hay nhìn quanh tìm người thì mới bước lại. Đi theo sát khiến đa số khách bỏ đi sớm hơn.
Cửa hàng nhỏ quá thì giữ khoảng cách thế nào?
Ở cửa hàng chật, khoảng cách tuyệt đối khó giữ, nên ưu tiên hướng đứng: đứng lệch sang bên, không đứng sau lưng, không chắn lối ra. Có thể đứng sau quầy chờ, ngẩng lên chào rồi để khách xem, khi khách hỏi mới bước ra.
Nhân viên đứng cả ngày mỏi chân thì đứng sao cho đỡ?
Đổi chân trụ thường xuyên, đi lại vài bước giữa các lượt khách, mang giày đế êm theo quy định đồng phục. Cửa hàng nên có ghế cao sau quầy cho giờ vắng, chỉ cần đứng dậy ngay khi khách vào là được.
Tư vấn cho khách ngồi xe lăn hoặc khách thấp thì đứng thế nào?
Hạ thấp người cho ánh mắt ngang với khách, có thể ngồi xuống ghế bên cạnh hoặc khuỵu nhẹ một gối. Đứng nói từ trên xuống lâu khiến khách mỏi cổ và thấy bị nhìn xuống. Nói chuyện trực tiếp với khách, không nói qua người đi cùng.
Khách đứng quá gần mình thì có nên lùi lại không?
Có thể lùi nhẹ nửa bước một cách tự nhiên, như khi xoay người để lấy món hàng. Đừng lùi hẳn ra hay tỏ vẻ khó chịu. Một số khách quen đứng gần khi nói chuyện, đó chỉ là thói quen, không phải ý gì khác.
Ngồi tư vấn có nên đặt điện thoại lên bàn không?
Không nên, nhất là úp hay ngửa màn hình ngay trước mặt khách. Điện thoại trên bàn làm khách nghĩ bạn đang chờ cuộc gọi khác. Nếu cần dùng để tra giá hay tra hàng, lấy ra lúc cần, nói cho khách biết rồi cất lại.