Khi khách giơ điện thoại quay, hãy cư xử như thể mọi lời bạn nói sẽ được nhiều người xem lại: giọng đều, câu lịch sự, tập trung vào việc giải quyết chuyện của khách, không giật máy, không che ống kính, không cãi về việc quay. Một đoạn video ngắn nhân viên giữ bình tĩnh và xử lý tử tế thường không gây hại cho cửa hàng; đoạn video nhân viên giằng co mới là thứ lan đi.
Bài này dành cho nhân viên bán hàng, thu ngân, lễ tân gặp khách quay video khi đang khiếu nại hoặc doạ đăng lên mạng. Phần pháp lý về quyền hình ảnh chỉ nói ở mức nguyên lý; khi có tranh chấp thật, cửa hàng cần hỏi người có chuyên môn.
Vì sao khách quay video và điều đó đổi gì trong cách bạn nói
Khách quay video ở quầy ít khi vì muốn nổi tiếng. Phần lớn là vì họ đã từng bị hứa rồi không ai làm, nên muốn có bằng chứng; hoặc vì họ thấy mình yếu thế trước cả một cửa hàng và chiếc điện thoại là cách tự bảo vệ. Một số ít quay để gây áp lực, mong được giải quyết nhanh hơn. Dù lý do nào, chiếc điện thoại không thay đổi việc bạn phải làm: nghe khách, xử lý chuyện của khách theo đúng quy định.
Thứ thay đổi là mỗi câu bạn nói đều có thể bị cắt ra khỏi ngữ cảnh. Một câu "chị muốn đăng thì cứ đăng" nói lúc nóng nảy có thể thành câu duy nhất người xem nhớ về cửa hàng. Vì vậy khi thấy máy quay, tự nhắc: nói chậm hơn, câu ngắn hơn, và không có câu nào mà bạn ngại bị nghe lại.
Nhân viên mới hay phản ứng theo hai kiểu sai. Kiểu thứ nhất là cứng người, im bặt, quay đi chỗ khác, làm khách nghĩ mình bị lờ. Kiểu thứ hai là nổi cáu vì cảm giác bị xúc phạm, đưa tay che ống kính hoặc đòi khách xoá. Cả hai đều làm video xấu hơn thực tế. Cách đúng nằm ở giữa: vẫn nhìn khách, vẫn trả lời, như thể không có chiếc điện thoại.
Câu nên nói và câu không bao giờ nên nói khi đang bị quay
Những câu ở cột trái đều đã xuất hiện trong các đoạn video khiếu nại lan truyền, và không câu nào giúp được cửa hàng.
| Không nên nói | Nên nói |
|---|---|
| "Ai cho chị quay?" | "Dạ chị cứ thoải mái ạ. Em vẫn đang xem chuyện của chị đây." |
| "Chị tắt máy đi rồi em nói." | "Dạ em nói chị nghe luôn ạ: bên em sẽ làm thế này..." |
| "Đăng thì cứ đăng, em không sợ." | "Dạ em hiểu chị muốn chuyện được giải quyết, em đang làm đây ạ." |
| "Chị làm vậy là vu khống đó." | "Dạ chị cho em xem lại hoá đơn để em kiểm tra cho đúng ạ." |
| "Em chỉ là nhân viên thôi." | "Phần này cần chị quản lý quyết, em mời chị ấy ra ngay ạ." |
| Im lặng quay đi, không trả lời. | "Dạ em nghe đây ạ. Chị kể tiếp giúp em." |
Để ý: cột phải không có câu nào nhắc đến chiếc điện thoại sau lần đầu. Nhắc mãi đến việc quay là biến chuyện khiếu nại thành chuyện cãi nhau về quyền quay, và khách sẽ quay tiếp với lý do mới.
Có được đề nghị khách ngừng quay không
Đề nghị được, nhưng nhẹ và một lần. Nếu cửa hàng có lý do chính đáng, như khách đang quay cả mặt khách hàng khác, quay vào màn hình thu ngân có thông tin thẻ của người khác, quay vào khu vực nội bộ, bạn nói như sau: "Dạ chị quay em thì được ạ, em xin chị đừng quay mấy khách phía sau, họ không muốn lên hình."
Không giật, không che, không chặn. Bạn không có quyền giằng điện thoại của khách, đưa tay che ống kính hay đứng chắn cố ý. Những hành động đó dễ thành xô xát, và hình ảnh nhân viên đưa tay về phía máy quay luôn bị hiểu là hung hăng.
Không đòi khách xoá video. Kể cả khi video có hình bạn. Nếu cửa hàng cho rằng video bị dùng sai, đó là việc quản lý xử lý sau qua kênh phù hợp, không phải việc của nhân viên tại quầy.
Có thể xin phép đổi chỗ nói chuyện. "Dạ mình qua bàn bên này ngồi cho chị thoải mái, chị vẫn quay được ạ." Mời khách ra khỏi lối đi giúp cả hai bình tĩnh hơn, mà không ai nghĩ bạn đang giấu.
Quyền hình ảnh nói ở mức nguyên lý. Hình ảnh cá nhân được pháp luật bảo vệ, việc đăng hình người khác có thể có giới hạn; nhưng đánh giá một video cụ thể có vi phạm hay không là việc của người có chuyên môn. Nhân viên đừng tuyên bố trước mặt khách rằng khách đang phạm luật.
Các bước xử lý khi khách vừa giơ máy
Thứ tự dưới đây giúp bạn không bị cuốn vào chuyện quay mà quên chuyện chính:
- Thở ra một hơi, hạ vai. Phản xạ đầu tiên khi bị quay là căng người. Một hơi thở ra chậm giúp giọng bạn không cao lên.
- Nói một câu cho thấy bạn vẫn đang phục vụ. "Dạ chị cứ quay ạ, em xem chuyện của chị luôn." Sau câu này, không nhắc đến việc quay nữa.
- Xin giấy tờ, kiểm tra thật. Hoá đơn, phiếu bảo hành, món hàng. Việc bạn cầm hoá đơn lên kiểm tra là hình ảnh tốt nhất trong mọi video.
- Nói rõ phần mình làm được và phần cần người khác. "Phần đổi màu em làm được ngay. Phần hoàn tiền phải chị quản lý quyết, em mời chị ấy ra."
- Gọi trưởng ca đứng gần. Không phải để đứng vây, mà để có người làm chứng và tiếp quản nếu cần.
- Kết thúc như mọi ca khác. Nói lại kết quả, hẹn thời gian nếu có, cảm ơn khách đã báo. Không bình luận về video.
Nếu khách đang phát trực tiếp và có người xem bình luận qua điện thoại, khách có thể đọc to những lời bình luận. Đừng trả lời người xem; bạn đang nói chuyện với khách trước mặt, không phải với ai khác.
Điều cửa hàng nên thống nhất trước với nhân viên
Nhân viên lúng túng nhất khi gặp máy quay là vì không biết cửa hàng muốn mình làm gì. Chủ hoặc quản lý nên nói rõ, tốt nhất là ghi ra, mấy điểm sau:
- Cửa hàng có cho khách quay trong cửa hàng không, và ở khu vực nào thì xin khách tránh. Ví dụ khu thu ngân có màn hình thông tin khách, kho, phòng thay đồ. Nói được lý do thì nhân viên đề nghị tự tin hơn.
- Ai là người tiếp khách đang quay. Thường là người đang phụ trách khách đó, với trưởng ca đứng gần. Không để nhiều người cùng nhảy vào, vì hình ảnh cả nhóm nhân viên đứng quanh một khách luôn trông như đang dồn ép.
- Nhân viên được quyết những gì ngay tại chỗ. Đổi hàng lỗi, ghi phiếu bảo hành, xin lỗi về sự bất tiện. Biết rõ quyền thì nhân viên khỏi phải nói "em không biết", câu dễ bị cắt ra nhất.
- Ai trả lời khi video được đăng. Một người duy nhất, có câu trả lời mẫu ngắn để dùng. Nhân viên được dặn rõ là không tự vào bình luận.
- Cửa hàng sẽ bảo vệ nhân viên thế nào. Nhân viên làm đúng quy trình thì không bị phạt vì video. Có cam kết này, nhân viên bớt sợ và cư xử tự nhiên hơn khi bị quay.
Năm điểm này nên được nhắc trong buổi đào tạo nhân viên mới, cùng lúc với cách xử lý khiếu nại. Chuyện bị quay giờ gần như ca nào cũng có thể gặp, nên coi nó là kỹ năng bình thường của nghề, không phải tình huống hiếm.
Sau khi khách đi: việc của nhân viên và quản lý
Video có thể được đăng lên ngay trong tối. Mấy việc nên làm ngay sau ca để cửa hàng không bị động:
- Nhân viên báo quản lý ngay, kể đủ chuyện: giờ, khách khiếu nại gì, đã nói gì, đã hứa gì. Đừng giấu vì sợ bị trách; quản lý biết trước thì xử lý tốt hơn nhiều so với biết qua mạng.
- Quản lý lưu đoạn camera của cửa hàng quanh giờ đó, trước khi bị ghi đè, để có góc nhìn đầy đủ nếu cần.
- Nếu chuyện khiếu nại có lý, liên hệ lại khách để giải quyết trọn vẹn, đúng hẹn. Giải quyết xong chuyện thật thì video thường không còn sức lan.
- Nếu video được đăng, chỉ một người được giao trả lời (thường là chủ hoặc quản lý), trả lời ngắn, nhận phần đúng, nói việc sẽ làm. Nhân viên không tự vào bình luận, kể cả để bênh cửa hàng.
- Hỏi han nhân viên. Bị quay và đăng lên mạng là trải nghiệm nặng nề với người trẻ; nhân viên cần biết cửa hàng đứng về phía họ nếu họ đã làm đúng.
Đừng trút giận lên nhân viên vì video. Nếu nhân viên đã cư xử đúng mực, đó là điều tốt nhất có thể trong hoàn cảnh ấy. Nếu chưa, chuyện đó dạy lại trong buổi đào tạo, không phải trong lúc cả hai bên đang nóng.
Đóng vai và phiếu tự chấm
Tình huống tập: Khách nữ ở cửa hàng mỹ phẩm, cầm hộp kem đã mở, giơ điện thoại lên và nói: "Em quay lại đây nhé, bán hàng hết hạn cho khách mà còn cãi." Người chấm đánh dấu:
- Nhân viên có giữ giọng ở mức bình thường trong suốt lượt tập không?
- Có nhắc đến chuyện quay nhiều hơn một lần không? (Một lần là đủ.)
- Có đưa tay về phía điện thoại của khách, dù chỉ là chỉ trỏ không?
- Có kiểm tra hộp kem, hạn dùng, hoá đơn trước mặt khách không?
- Có dùng câu nào trong cột "không nên nói" không?
- Có nói rõ việc sẽ làm và ai làm không?
Người đóng khách nên giơ điện thoại thật, đứng gần, đọc to vài câu "bình luận" giả. Lần đầu tập ai cũng cứng người; đến lượt thứ ba thì nhân viên bắt đầu quên chiếc điện thoại và nói chuyện bình thường, đó là lúc đã đạt.
Một biến thể nên tập thêm: người đóng khách không nói gì, chỉ đứng quay im lặng trong lúc nhân viên tư vấn cho một khách khác. Nhân viên cần tập không liếc mãi về phía máy quay, không đổi giọng, vẫn tư vấn như thường cho khách trước mặt.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên có quyền yêu cầu khách không quay mặt mình không?
Có thể đề nghị lịch sự, nhưng không thể ép. Nếu khách vẫn quay, cứ tiếp tục phục vụ đúng mực. Nếu sau đó video bị dùng để xúc phạm, quản lý sẽ cùng nhân viên tìm cách xử lý qua kênh phù hợp, có người hiểu luật hỗ trợ.
Khách quay cả màn hình máy tính tiền có thông tin khách khác thì sao?
Xoay màn hình hoặc tắt màn hình phụ ngay, nói nhẹ "dạ em tắt màn hình vì có thông tin khách khác ạ". Đây là bảo vệ khách khác, không phải chặn khách quay, nên nói rõ lý do để khách khỏi hiểu lầm.
Có nên tự quay lại khách để làm bằng chứng không?
Nhân viên không nên giơ điện thoại quay ngược lại khách, vì trông như đối đầu. Camera của cửa hàng đã là bằng chứng. Nếu cửa hàng không có camera, báo quản lý để quản lý quyết cách ghi nhận phù hợp.
Khách doạ đăng lên mạng nếu không được đổi hàng thì làm gì?
Không đổi quyết định vì lời doạ, cũng không thách thức. Xử lý đúng quy định, nếu ngoài quyền thì mời quản lý. Nói "dạ em hiểu chị muốn được giải quyết" và quay lại chuyện chính là đủ.
Video đã đăng và có nhiều bình luận xấu, nhân viên có nên lên tiếng không?
Không tự lên tiếng. Báo quản lý và để người được giao trả lời. Bình luận của nhân viên, dù đúng, rất dễ bị đọc là cãi khách và làm câu chuyện kéo dài thêm nhiều ngày.