Bán trang sức vàng bạc là bán niềm tin trước, món đồ sau. Nhân viên chào khách ngồi xuống, hỏi mua cho ai và dịp gì, đưa ra từng món một trên khay, nói rõ tuổi vàng, trọng lượng, tiền công và giá mua lại trước khi khách quyết. Khách tiệm vàng nhớ lâu những chỗ nói rõ ràng, và cũng nhớ rất lâu chỗ nào từng làm họ thấy bị thiệt.
Bài này viết cho nhân viên quầy ở tiệm vàng bạc, cửa hàng trang sức nhỏ. Có ba nhóm khách chính, mỗi nhóm một kiểu tiếp: khách mua quà, khách mua đồ cưới, và khách mang vàng tới bán hoặc đổi. Cuối bài là quy tắc an toàn khi đưa hàng cho khách xem, phần mà nhân viên mới hay lơ là nhất.
Vì sao tiệm vàng phải tạo niềm tin trước
Món trang sức nhỏ nhưng giá trị lớn, và phần lớn khách không tự kiểm được tuổi vàng hay chất lượng đá bằng mắt. Họ phải tin người bán. Niềm tin đến từ những thứ rất cụ thể: cân đặt ngay trên quầy cho khách nhìn, giá niêm yết rõ ràng, hoá đơn ghi đủ thông tin, và nhân viên trả lời thẳng khi bị hỏi về tiền công hay giá mua lại.
Khách tiệm vàng cũng hay đi cùng người thân lớn tuổi, những người đã mua bán vàng nhiều chục năm. Họ hỏi câu rất ngắn và rất trúng: "vàng mấy tuổi", "công bao nhiêu", "mai đem bán lại thì trừ bao nhiêu". Nhân viên trả lời lòng vòng là mất khách ngay.
Ngược lại, khách trẻ mua quà đầu tiên thường không biết hỏi gì. Họ cần người giải thích bằng lời dễ hiểu, không coi thường câu hỏi ngây ngô của họ.
Câu chào ở tiệm vàng vì thế nên mời khách ngồi, vì ngồi là tư thế của người được phục vụ chu đáo, không phải người đứng xem hàng qua kính: "Em chào chị, mời chị ngồi, chị muốn xem nhẫn, dây chuyền hay bông tai ạ?". Khi khách ngồi xuống rồi mới lấy khay ra.
Câu mở cho ba kiểu khách
Nhận ra kiểu khách qua câu đầu tiên họ nói, rồi chọn hướng. Mỗi kiểu có một câu mở và một câu nên tránh:
| Kiểu khách | Câu mở nên dùng | Tránh nói |
|---|---|---|
| Mua quà, thường đi một mình, hơi bối rối | "Anh mua tặng ai ạ, dịp gì anh? Em gợi ý vài món theo tầm giá anh muốn." | "Anh tặng bạn gái thì phải mua cái này mới xứng." |
| Mua đồ cưới, đi đông người | "Dạ chúc mừng anh chị. Nhà mình chuẩn bị nhẫn cưới, hay cả bộ trang sức cho cô dâu ạ?" | "Cưới thì phải mua bộ lớn cho có mặt mũi." |
| Mang vàng tới bán hoặc đổi | "Dạ mời chị ngồi, em cân và kiểm tra trước mặt chị rồi báo giá nha." | "Vàng này mua chỗ khác bên em không nhận đâu" khi chưa xem. |
| Khách quen, mua tích luỹ | "Hôm nay chị lấy như mọi lần hay xem thêm mẫu mới ạ?" | Gợi ý chuyện giá sắp lên xuống như thể biết trước. |
Câu tránh ở dòng cuối rất quan trọng. Giá vàng lên xuống theo thị trường, nhân viên không đoán và không khuyên khách mua bán theo dự đoán. Câu đúng: "Giá hôm nay bên em niêm yết như trên bảng, chị cân nhắc theo nhu cầu của mình nha."
Hỏi để chọn quà: năm câu theo thứ tự
Khách mua quà cần được dẫn dắt nhiều nhất. Với bạn Minh mới vào làm ở tiệm vàng, trưởng quầy dạy năm câu này trước tiên:
- Tặng ai. "Anh tặng mẹ, tặng vợ hay tặng bạn gái ạ?" Người nhận quyết định kiểu dáng nhiều hơn người mua.
- Người nhận hay đeo gì. "Chị ấy có hay đeo trang sức không, thích kiểu nhỏ gọn hay nổi bật? Hay đeo vàng vàng hay vàng trắng ạ?"
- Có biết cỡ không. Với nhẫn: "Anh có biết cỡ tay chị ấy không? Nếu không, anh mang một chiếc nhẫn chị ấy đang đeo tới, hoặc mình chọn dây chuyền, bông tai cho chắc."
- Tầm giá. "Anh dự tính khoảng bao nhiêu để em lấy mẫu trong tầm đó?" Hỏi thẳng nhưng nhẹ, khách mua quà thường đã có con số.
- Có cần đổi cỡ, đổi mẫu sau không. Nói chính sách ngay: "Nếu không vừa, chị ấy mang tới bên em nới hoặc thu nhỏ trong bao lâu, có tính phí không", đọc đúng quy định tiệm.
Đưa ra mỗi lần hai ba món trên khay, không bày cả chục món. Cất món khách đã loại trước khi lấy món mới, vừa gọn mắt khách vừa giữ an toàn quầy.
Tuổi vàng, trọng lượng, tiền công và giá mua lại
Nói tuổi vàng bằng cách khách hiểu. "Chiếc nhẫn này là vàng mười tám, nghĩa là khoảng bảy mươi lăm phần trăm là vàng, phần còn lại là hợp kim cho cứng và giữ dáng." Khách hỏi vì sao vàng ta và vàng tây khác giá thì giải thích theo hàm lượng, không nói mập mờ.
Cân trước mặt khách. Đặt món đồ lên cân, xoay màn hình cân về phía khách, đọc số. Hoá đơn ghi đúng trọng lượng đó. Đây là việc nhỏ nhưng là thói quen tạo tin cậy lớn nhất ở tiệm vàng.
Tiền công nói riêng một dòng. "Giá chiếc này gồm tiền vàng theo trọng lượng và tiền công chế tác, tiền công là khoản này ạ." Mẫu càng cầu kỳ tiền công càng cao, nói rõ để khách hiểu vì sao hai chiếc nặng như nhau mà giá khác.
Giá mua lại nói trước khi bán. "Sau này chị mang tới bán lại, bên em mua theo giá thu vào hôm đó, tiền công thường không được tính lại, em nói trước để chị biết." Câu này làm vài khách đắn đo, nhưng không làm ai cảm thấy bị lừa.
Đá và đồ đính kèm. Nói rõ đá thật hay đá tổng hợp, có giấy kiểm định không. Không gọi đá tổng hợp bằng tên đá quý tự nhiên, không ước giá trị đá khi không có giấy kiểm định.
Khách mua đồ cưới đi đông người
Nhóm khách cưới thường có cô dâu chú rể, mẹ hai bên, đôi khi thêm chị gái, bạn thân. Mỗi người một ý, và người trả tiền không phải lúc nào cũng là người chọn. Việc đầu tiên là mời đủ chỗ ngồi, rót nước, rồi hỏi ai sẽ đeo, ai sẽ quyết: "Dạ hôm nay mình chọn nhẫn cho anh chị, hay chọn thêm bộ trang sức cô dâu mẹ tặng ạ?"
Với nhẫn cưới, hỏi thói quen của hai người: "Anh chị làm việc tay chân nhiều không, có hay rửa tay, nấu nướng không? Nếu nhiều thì em gợi ý mặt nhẫn trơn, ít đá, đeo lâu không bị vướng." Đo tay cả hai bằng bộ ni đo nhẫn, đo ngón áp út hai bên vì có người đeo tay trái, có người tay phải.
Phong tục trao trang sức cưới khác nhau giữa các vùng và các gia đình. Có nhà trao bông tai và dây chuyền, có nhà trao kiềng, có nhà chỉ nhẫn cưới. Đừng nói "phải mua đủ bộ mới đúng lễ". Hỏi: "Bên nhà mình thường trao những món gì ạ?" rồi gợi ý theo đó.
Khi hai bên gia đình có ý khác nhau, bạn giữ vai người cung cấp thông tin: giá, trọng lượng, thời gian làm, khắc chữ được hay không. Phần quyết là của gia đình. Ghi phiếu đặt hàng có cỡ nhẫn, chữ khắc, ngày nhận, đọc lại trước mặt cả nhóm.
Khách mang vàng tới bán hoặc đổi
Đây là lúc khách nhạy cảm nhất, vì họ đang đem tài sản ra định giá, có khi trong lúc cần tiền. Những việc làm đúng:
- Mời ngồi, nói trước quy trình: "Em kiểm tra tuổi vàng, cân, rồi báo giá thu vào hôm nay cho chị, chị đồng ý mới làm tiếp ạ."
- Kiểm tra và cân trước mặt khách, không mang món đồ đi chỗ khác. Nếu phải dùng máy kiểm tra ở phía trong, mời khách nhìn theo.
- Báo giá bằng con số cụ thể, giải thích phần trừ nếu có: "Vàng này là vàng mười tám, nặng chừng này, giá thu hôm nay là chừng này một chỉ, tổng là chừng này."
- Đồ không rõ nguồn, không hoá đơn, hoặc khách có dấu hiệu bất thường: làm theo quy định của tiệm về giấy tờ tuỳ thân và ghi sổ. Nói nhẹ nhàng: "Quy định bên em cần ghi thông tin người bán, chị cho em mượn giấy tờ tuỳ thân ạ."
- Khách chê giá thấp: không tranh luận, nói giá là giá niêm yết hôm nay, khách có quyền không bán.
- Không bình luận chuyện riêng như "chắc chị đang cần tiền gấp". Giữ giọng như mọi giao dịch khác.
Khách đổi món cũ lấy món mới thì báo hai con số tách bạch: giá thu món cũ, giá bán món mới, phần chênh lệch. Gộp làm một con số dễ làm khách nghi bị tính thiệt.
An toàn ở quầy khi đưa hàng cho khách xem
Tiệm vàng là nơi dễ bị đánh tráo hay giật đồ. An toàn không có nghĩa là nghi ngờ khách, mà là giữ nếp làm việc như nhau với mọi người:
- Mỗi lần chỉ đưa ra số món vừa đủ, đếm khi đưa ra và đếm khi cất vào.
- Hàng đặt trên khay, khay đặt trên quầy, không đưa thẳng vào tay khách đứng gần cửa.
- Khách thử dây chuyền, lắc tay: giúp đeo và tháo, mắt luôn theo món đồ.
- Một nhân viên không phục vụ hai nhóm khách cùng lúc với hai khay mở.
- Khách đi đông người, một người hỏi liên tục để kéo sự chú ý: chậm lại, cất khay trước khi quay sang trả lời.
- Sau mỗi lượt khách, đối chiếu khay với sổ hoặc phiếu theo dõi trước khi mở khay khác.
Câu nói khi cần cất khay: "Em cất bớt mấy mẫu chị không chọn cho gọn nha chị." Câu bình thường, không làm khách thấy bị nghi, và giữ cho quầy an toàn.
Cuối ca, trưởng quầy đối chiếu số món trong từng khay với sổ theo dõi trước khi cất vào két. Nếu lệch một món, báo ngay lúc đó, đừng chờ hôm sau mới tìm, vì càng để lâu càng khó xem lại camera và nhớ lại từng lượt khách.
Câu hỏi thường gặp
Khách hỏi vàng mười tám là gì thì giải thích thế nào?
Nói ngắn gọn rằng vàng mười tám có khoảng bảy mươi lăm phần trăm là vàng, phần còn lại là hợp kim để món đồ cứng và giữ dáng, nên giá theo chỉ thấp hơn vàng có hàm lượng cao hơn. Trả lời thẳng, không vòng vo.
Có nên nói trước giá mua lại khi khách mua trang sức không?
Nên nói. Cho khách biết tiệm mua lại theo giá thu vào ngày bán và tiền công thường không được tính lại. Có khách sẽ đắn đo, nhưng không ai quay lại trách bạn đã giấu thông tin.
Khách hỏi giá vàng sắp lên hay xuống thì trả lời sao?
Nhân viên không đoán giá. Trả lời rằng giá hôm nay niêm yết trên bảng và khách nên mua bán theo nhu cầu của mình. Đoán sai một lần là mất uy tín, đoán đúng thì cũng là việc nhân viên không nên làm.
Khách mua nhẫn tặng mà không biết cỡ tay thì làm gì?
Gợi ý mang một chiếc nhẫn người nhận đang đeo tới để đo, hoặc chuyển sang dây chuyền, bông tai không cần cỡ. Nói rõ chính sách nới hoặc thu nhỏ nhẫn của tiệm, thời gian làm và có tính phí hay không.
Khách mang vàng không có hoá đơn tới bán thì xử lý thế nào?
Làm theo quy định của tiệm về kiểm tra giấy tờ tuỳ thân và ghi sổ người bán. Nói nhẹ nhàng rằng đây là quy định chung của tiệm, không bình luận hay tỏ thái độ nghi ngờ nếu không có dấu hiệu bất thường.
Đá tổng hợp có được giới thiệu là đá quý không?
Không. Phải nói rõ đá tổng hợp hay đá tự nhiên, có giấy kiểm định hay không. Gọi đá tổng hợp bằng tên đá quý tự nhiên là nói sai sự thật về hàng hoá, vừa mất khách vừa có thể vi phạm quy định.