Ở nhà thuốc, kịch bản của nhân viên quầy và thu ngân khác hẳn cửa hàng thường: chào kín đáo, hỏi khách cần gì ở mức đủ để chuyển đúng người, và mọi câu hỏi về chọn thuốc, liều dùng, tương tác thuốc đều chuyển cho dược sĩ. Nhân viên không phải dược sĩ không tư vấn dùng thuốc, kể cả khi khách hỏi chuyện nhỏ như "uống viên này với viên kia được không".
Bài này viết cho người làm ở quầy ngoài, khu đồ chăm sóc cá nhân, khu thực phẩm bảo vệ sức khoẻ và quầy thu ngân của nhà thuốc. Bạn sẽ có câu chào hợp với không khí nhà thuốc, bảng phân việc giữa bạn và dược sĩ, cách nói khi khách xin mua thuốc kê đơn không có đơn, cách giới thiệu thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không nói quá, và những tình huống phải khuyên khách đi khám ngay.
Nhà thuốc khác cửa hàng thường ở đâu
Người bước vào nhà thuốc thường đang mệt, đang lo, hoặc đang mua hộ người thân bị ốm. Họ không vào để dạo xem hàng. Lời chào vui vẻ kiểu cửa hàng thời trang ở đây có thể nghe lạc giọng. Giọng hợp là nhỏ nhẹ, chậm, nhìn khách và hỏi ngắn: "Em chào chị, chị cần mua gì, hay cần gặp dược sĩ ạ?"
Thứ hai, nhà thuốc có phân việc rõ ràng theo chuyên môn. Dược sĩ chịu trách nhiệm tư vấn sử dụng thuốc. Nhân viên quầy, thu ngân, nhân viên kho làm những việc khác: đón khách, lấy hàng không phải thuốc theo yêu cầu, tính tiền, sắp xếp. Khách không biết ai là ai, nên việc của bạn là nói rõ và chuyển đúng người, không để khách nghĩ bạn đang tư vấn thuốc.
Thứ ba, khách nhà thuốc hay hỏi những chuyện riêng tư: bệnh phụ khoa, bệnh nam khoa, que thử thai, bao cao su, thuốc liên quan tâm lý. Họ ngại khi có người đứng cạnh. Nhân viên giỏi là người nhận ra sự ngại ấy và tạo khoảng riêng.
Thứ tư, ở nhà thuốc không có chuyện "bán thêm" theo kiểu các ngành khác. Gợi ý khách mua thêm vitamin, thêm men tiêu hoá chỉ vì đang có khuyến mãi là việc không nên làm. Nếu dược sĩ thấy khách cần thêm sản phẩm gì, dược sĩ sẽ nói.
Việc của nhân viên quầy và việc của dược sĩ
Bảng dưới là cách phân việc phổ biến. Nhà thuốc của bạn có quy định riêng thì theo quy định đó; nguyên tắc chung là câu nào chạm tới chọn thuốc, liều, cách dùng, tương tác thì chuyển dược sĩ:
| Khách hỏi hoặc cần | Nhân viên quầy làm | Chuyển dược sĩ |
|---|---|---|
| Mua đồ chăm sóc cá nhân, bông băng, khẩu trang | Lấy hàng, nói giá, tính tiền | Không cần, trừ khi khách hỏi về vết thương |
| Đưa đơn thuốc của bác sĩ | "Chị chờ em một chút, em chuyển đơn cho dược sĩ." | Dược sĩ đọc đơn, bán và dặn cách dùng |
| "Bị ho mấy hôm, mua thuốc gì?" | "Dạ chị chờ chút, em mời dược sĩ hỏi kỹ chị." | Có, dược sĩ hỏi triệu chứng |
| "Uống thuốc này với thuốc huyết áp được không?" | Không trả lời, chuyển ngay | Có |
| Hỏi giá một loại thuốc cụ thể | Báo giá nếu có trên hệ thống | Nếu khách hỏi tiếp về cách dùng |
| Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, đồ dưỡng da | Đọc thông tin trên nhãn cùng khách | Nếu khách đang dùng thuốc điều trị hoặc đang mang thai, cho con bú |
Câu chuyển người nói sao cho khách không thấy bị đẩy đi: "Câu này em không được tư vấn, dược sĩ sẽ trả lời chị chính xác hơn, chị chờ em chưa tới một phút ạ." Nói rõ lý do, nói thời gian chờ, rồi gọi dược sĩ thật nhanh.
Khách xin mua thuốc kê đơn không có đơn
Tình huống này gặp hằng ngày: "Bán cho chị vỉ kháng sinh như lần trước", "Thuốc huyết áp của ba chị hết rồi, đơn để ở nhà". Thuốc kê đơn phải bán theo đơn, và quyết định là của dược sĩ theo quy định. Nhân viên quầy không tự bán, không tự từ chối thay dược sĩ, mà chuyển ngay.
Khi chuyển, nói với khách nhẹ nhàng: "Dạ thuốc này phải có đơn bác sĩ, em mời dược sĩ trao đổi với chị nha." Dược sĩ sẽ giải thích và hướng dẫn khách, ví dụ mang đơn tới, liên hệ cơ sở khám, hoặc với người bệnh đang dùng thuốc lâu dài thì cách tái khám để có đơn mới.
Khách bực và nói "chỗ khác vẫn bán". Đừng tranh luận về chỗ khác. Câu nên dùng: "Dạ em hiểu chị đang cần gấp. Bên em làm theo quy định để an toàn cho người dùng thuốc, chị thông cảm cho em." Giữ giọng bình thường, không lên lớp.
Với kháng sinh, khách thường muốn mua lại loại "lần trước uống khỏi". Đây là chỗ dược sĩ cần giải thích vì sao không nên tự dùng lại. Bạn không giảng thay, chỉ cần không gật đầu bán và không nói những câu như "thôi lần này em bán cho chị".
Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ: nói đúng như nhãn
Không gọi là thuốc. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh, câu này thường in ngay trên nhãn. Khi khách hỏi "cái này có chữa được tiểu đường không", câu đúng là: "Dạ đây không phải thuốc chữa bệnh chị ạ, chị đang điều trị thì hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng thêm."
Đọc công dụng theo nhãn, không thêm. Nhãn ghi "hỗ trợ" thì nói "hỗ trợ", không nói "trị dứt", "khỏi hẳn". Không kể chuyện "nhiều người uống khỏi lắm".
Hỏi một câu an toàn trước khi bán. "Chị đang dùng thuốc gì thường xuyên không, có đang mang thai hay cho con bú không ạ?" Khách có thì mời dược sĩ.
Không bán kèm vì khuyến mãi. Không gợi ý "mua thêm hộp vitamin này đang giảm giá" cho người đang mua thuốc cảm. Khuyến mãi để trên kệ, khách tự xem.
Người lớn tuổi mua nhiều hộp. Nếu bác lớn tuổi mua nhiều hộp vì "nghe quảng cáo", hỏi nhẹ: "Bác đang uống thuốc gì không bác? Con mời dược sĩ xem giúp bác có dùng chung được không nha." Một câu hỏi này có thể giúp bác tránh dùng chồng chéo.
Giữ riêng tư cho khách ở quầy
Nhà thuốc thường nhỏ, quầy hẹp, khách đứng sát nhau. Những việc giúp khách đỡ ngại:
- Khách nói nhỏ hoặc ngập ngừng: nghiêng người lại gần, nói nhỏ theo, không hỏi to lại "chị cần thuốc gì cơ?".
- Không đọc to tên thuốc, tên bệnh khi tính tiền. Đọc tổng số tiền là đủ.
- Dùng túi kín màu cho các món khách có vẻ ngại, như que thử thai, bao cao su, thuốc bôi phụ khoa.
- Nếu nhà thuốc có góc tư vấn riêng, mời khách vào đó khi dược sĩ cần hỏi chuyện nhạy cảm: "Chị qua bên này cho tiện nói chuyện ạ."
- Không bình luận, không đùa, không đổi nét mặt khi khách mua sản phẩm liên quan chuyện riêng.
- Không kể chuyện khách này với khách khác, kể cả khách quen, kể cả chuyện vui.
- Khách mua hộ người nhà: hỏi tối thiểu, như tuổi người dùng và có đang dùng thuốc khác không, rồi chuyển dược sĩ.
Một nhân viên quầy biết giữ kín đáo là lý do khách chọn quay lại nhà thuốc của bạn thay vì nhà thuốc gần hơn.
Với khách quen, giữ kín đáo còn có nghĩa là không chào bằng tên bệnh hay tên thuốc. Thay câu "Chú lấy thuốc dạ dày như mọi khi hả chú?" bằng "Chú lấy như mọi lần hả chú, để con báo dược sĩ". Người đứng cạnh không cần biết chú đang điều trị gì, và chú sẽ thấy được tôn trọng.
Khi nào khuyên khách đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay
Có những lúc khách vào nhà thuốc để mua thuốc trong khi họ hoặc người nhà cần được khám ngay. Nhân viên quầy không chẩn đoán, nhưng cần nhận ra những dấu hiệu nguy hiểm chung để báo dược sĩ và khuyên khách:
- Đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, môi tím tái.
- Méo miệng, nói ngọng đột ngột, yếu tay chân một bên.
- Trẻ nhỏ sốt cao kèm li bì, co giật, hoặc bỏ bú.
- Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu không cầm.
- Phản ứng sau khi dùng thuốc: sưng môi, sưng mắt, khó thở, nổi mẩn khắp người.
- Khách nói muốn mua số lượng lớn thuốc ngủ hoặc có lời nói khiến bạn lo cho sự an toàn của họ.
Câu nói gợi ý: "Dấu hiệu này cần đi khám ngay anh ạ, em gọi dược sĩ, anh đừng chờ uống thuốc rồi theo dõi." Với trường hợp cuối, báo dược sĩ hoặc quản lý ngay, nói chuyện bình tĩnh và tử tế với khách, không để khách ra về một mình nếu thấy nguy cơ. Biết số điện thoại cấp cứu của địa phương và cách gọi là việc mọi nhân viên nhà thuốc nên thuộc.
Lỗi hay gặp ở nhân viên quầy nhà thuốc
Dược sĩ phụ trách một nhà thuốc nhỏ ghi lại những lỗi của nhân viên quầy mới trong tháng đầu. Phần lớn xuất phát từ ý tốt, muốn giúp khách nhanh, nhưng lại bước sang việc của dược sĩ:
- Trả lời "uống được chị ạ" khi khách hỏi dùng hai loại thuốc cùng lúc.
- Lấy thuốc theo vỏ hộp cũ khách mang tới mà không qua dược sĩ.
- Gợi ý "chị mua thêm men tiêu hoá cho chắc" khi khách mua thuốc cảm.
- Đọc to tên thuốc phụ khoa, que thử thai khi tính tiền.
- Nói "thuốc này uống là khỏi liền" theo lời quảng cáo.
- Hỏi chuyện bệnh tình của khách quen trước mặt người khác: "bệnh của chú đỡ chưa".
- Để khách cao tuổi đứng chờ dược sĩ mà không mời ngồi, không nói thời gian chờ.
- Tỏ thái độ khó chịu khi khách xin mua thuốc kê đơn không có đơn.
Cách sửa chung cho cả danh sách là một câu nhân viên quầy nói hằng ngày: "Câu này em mời dược sĩ trả lời chị cho chính xác." Nói câu ấy không làm bạn kém đi trong mắt khách, mà làm khách tin nhà thuốc làm việc đúng người đúng việc.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên nhà thuốc không phải dược sĩ có được tư vấn thuốc không?
Không. Tư vấn chọn thuốc, liều dùng, cách dùng và tương tác thuốc là việc của dược sĩ. Nhân viên quầy đón khách, lấy hàng không phải thuốc, tính tiền và chuyển mọi câu hỏi về thuốc cho dược sĩ.
Khách xin mua kháng sinh không có đơn thì nói thế nào?
Nói nhẹ nhàng rằng thuốc này cần đơn bác sĩ và mời dược sĩ trao đổi với khách. Nhân viên không tự bán, không tự từ chối thay dược sĩ, không tranh luận khi khách nói chỗ khác vẫn bán.
Giới thiệu thực phẩm bảo vệ sức khoẻ cần tránh những câu nào?
Tránh gọi là thuốc, tránh nói chữa khỏi, trị dứt hay kể chuyện người khác dùng khỏi bệnh. Chỉ nói đúng công dụng ghi trên nhãn, và hỏi khách có đang dùng thuốc điều trị, mang thai hay cho con bú không để mời dược sĩ.
Làm sao giữ riêng tư cho khách mua sản phẩm nhạy cảm?
Nói nhỏ theo khách, không đọc to tên sản phẩm hay tên bệnh, dùng túi kín màu, mời vào góc tư vấn riêng nếu có, và không bình luận hay kể chuyện khách với người khác.
Khách có dấu hiệu nguy hiểm khi đến mua thuốc thì làm gì?
Báo dược sĩ ngay và khuyên khách đi khám hoặc gọi cấp cứu, không khuyên uống thuốc rồi theo dõi. Nhân viên không chẩn đoán, nhưng cần nhận ra các dấu hiệu nguy hiểm chung như đau ngực, khó thở hay trẻ sốt cao li bì.