Nhân viên mới hay mắc lỗi tiếp khách ở bốn lúc: trước khi khách vào (đứng sai chỗ, làm việc riêng), lúc chào (chào vọng, hỏi mua ngay), lúc nói chuyện (cắt lời, hứa quá, nói thuật ngữ) và lúc khách ra về (bỏ mặc khách không mua, quên cảm ơn). Đa số lỗi do hồi hộp và muốn tỏ ra nhiệt tình, không do thiếu lịch sự, nên sửa được nhanh nếu sửa từng lỗi một.
Bài liệt kê mười hai lỗi hay gặp nhất, mỗi lỗi có câu nói hoặc việc làm thay thế, một kế hoạch sửa bảy ngày cho nhân viên tự làm, phần dành cho trưởng ca về cách nhắc lỗi không làm nhân viên mất tinh thần, và một tình huống đóng vai ở cửa hàng thời trang.
Vì sao nhân viên mới mắc lỗi giống nhau
Gần như cửa hàng nào cũng thấy cùng một bộ lỗi ở nhân viên mới, dù nhân viên đến từ đâu, học gì. Nguyên nhân chung là ba thứ. Một là hồi hộp: khi lo, người ta nói nhanh, nói nhiều, hoặc lảng tránh khách. Hai là bắt chước sai: nhân viên mới thấy người cũ làm tắt khi đông khách, tưởng đó là cách làm chuẩn. Ba là hiểu sai chữ "nhiệt tình": nghĩ nhiệt tình là bám theo, nói liên tục, hứa hết điều khách muốn nghe.
Hiểu được ba nguyên nhân ấy giúp sửa đúng gốc. Lỗi do hồi hộp thì sửa bằng câu thuộc lòng và đóng vai, để miệng có sẵn chữ. Lỗi do bắt chước thì cần trưởng ca chỉ rõ đâu là cách làm chuẩn, đâu là cách làm tắt khi bất đắc dĩ. Lỗi do hiểu sai nhiệt tình thì cần một hình mẫu khác: nhiệt tình là có mặt đúng lúc khách cần, nói thật, và làm đúng điều đã hứa.
Điều quan trọng nhất cho nhân viên mới: mắc lỗi trong tuần đầu là bình thường. Khách không đòi hỏi nhân viên hoàn hảo, chỉ không thích nhân viên lặp lại cùng một lỗi mãi. Sửa từng lỗi một, mỗi ngày tập trung vào một điều, nhanh hơn cố nhớ cả danh sách.
Trước khi khách vào và lúc chào: lỗi 1 đến 5
Năm lỗi đầu xảy ra trong mấy giây đầu, trước cả khi câu chuyện bắt đầu. Đây là nhóm lỗi khiến khách quay ra nhiều nhất.
| Lỗi | Làm thay bằng |
|---|---|
| 1. Đứng chờ sau quầy, cúi xuống điện thoại | Cất điện thoại, đứng ở khu kệ đầu, có việc nhẹ cho tay |
| 2. Tụm lại nói chuyện riêng với đồng nghiệp | Đứng tách ra mỗi người một khu, nói chuyện riêng để giờ nghỉ |
| 3. Chào vọng từ xa, không ngẩng lên | Ngẩng lên, nhìn khách, rồi mới chào: "Dạ em chào anh ạ." |
| 4. Hỏi ngay "anh chị cần gì ạ" khi khách vừa vào | Câu mời xem tự do: "Anh cứ xem thoải mái, cần gì anh gọi em nha." |
| 5. Gọi khách sai bậc, lúc anh lúc chú | Không chắc thì gọi lên một bậc, đã gọi thì giữ, khách sửa thì đổi ngay |
Lỗi số bốn là lỗi mà gần như mọi nhân viên mới đều mắc, vì câu "anh chị cần gì ạ" nghe có vẻ lịch sự. Vấn đề không ở chữ, mà ở thời điểm: khách vừa bước vào chưa biết mình cần gì, hoặc chưa muốn nói. Câu hỏi đúng ấy đặt sau khi khách đã xem một lúc thì hoàn toàn hợp lý.
Lỗi số một và hai thường bắt đầu từ giờ vắng. Khi cửa hàng không có khách, ai cũng thả lỏng, và thói quen giờ vắng theo vào giờ đông lúc nào không hay.
Lúc nói chuyện với khách: lỗi 6 đến 9
Lỗi 6: Cắt lời khách. Khách nói nửa câu, nhân viên đã chen vào giới thiệu hàng. Sửa: chờ khách dừng hẳn, đếm thầm hai nhịp, rồi đáp bằng đúng chữ khách vừa dùng.
Lỗi 7: Hứa quá điều mình biết. "Dạ máy này dùng mười năm không hỏng đâu chị." Nhân viên mới hay hứa để khách yên tâm, nhưng đó là nói quá, và khi máy hỏng khách nhớ đúng câu đó. Sửa: chỉ nói điều có thật, như thời gian bảo hành và điều kiện bảo hành.
Lỗi 8: Nói thuật ngữ, thông số khách không hỏi. Đọc một tràng công suất, chất liệu, công nghệ bằng chữ nước ngoài. Sửa: đổi thông số thành điều khách hiểu được, như "máy này làm lạnh phòng mười lăm mét vuông trong khoảng mười phút."
Lỗi 9: Đoán bừa khi không biết. Khách hỏi điều chưa biết, nhân viên ngại nên trả lời đại. Sửa: "Dạ câu này em hỏi lại anh trưởng ca cho chắc, chị chờ em một phút." Rồi quay lại thật nhanh.
Lúc khách ra về và sau đó: lỗi 10 đến 12
Ba lỗi cuối xảy ra ở phần nhân viên mới hay coi là đã xong việc, nhưng khách lại nhớ lâu nhất:
- Lỗi 10: Bỏ mặc khách không mua. Khách nói "để chị suy nghĩ thêm", nhân viên quay đi ngay, mặt lộ vẻ hụt hẫng. Sửa: tiễn như khách đã mua, "Dạ em cảm ơn chị ghé, chị cần hỏi gì thêm cứ quay lại tìm em nha."
- Lỗi 11: Quên cảm ơn khi đưa hàng, đưa tiền thừa. Bận gói hàng, nhân viên đưa túi cho khách mà không nói gì. Sửa: một câu ngắn, nhìn khách, "Dạ em gửi chị, em cảm ơn chị ạ." Với khách lớn tuổi, đưa bằng hai tay.
- Lỗi 12: Hứa gọi lại rồi quên. "Có hàng em báo chị liền" nhưng không ghi lại, ba ngày sau khách tự hỏi thì nhân viên không nhớ. Sửa: chỉ hứa khi ghi lại được ngay, ghi vào sổ của cửa hàng chứ không chỉ nhớ trong đầu, và báo cho khách cả khi hàng chưa về.
Lỗi mười hai đặc biệt tai hại vì nó biến một khách đang có thiện cảm thành khách mất niềm tin. Không hứa còn hơn hứa rồi quên. Nếu không chắc có thể báo lại, nói thật: "Dạ chị để lại số, có hàng bên em sẽ nhắn chị; nếu sau một tuần chị chưa nhận được tin thì chị gọi cửa hàng giúp em nha."
Lỗi riêng theo từng nơi làm
Ngoài mười hai lỗi chung, mỗi loại nơi làm có một hai lỗi đặc trưng mà nhân viên mới ở đó hay mắc. Biết trước thì để ý được ngay từ ca đầu.
| Nơi làm | Lỗi đặc trưng | Cách làm đúng |
|---|---|---|
| Cửa hàng thời trang | Khen mọi bộ khách thử là đẹp | Nói thật điều hợp, gợi ý cỡ hoặc kiểu khác khi chưa vừa: "Dạ phần vai hơi rộng, chị thử size nhỏ hơn em thấy gọn hơn." |
| Cửa hàng điện máy | Đọc thông số thay vì hỏi nhà khách dùng thế nào | Hỏi số người dùng, diện tích phòng, thói quen trước khi chỉ máy |
| Spa, tiệm tóc | Im lặng làm, không hỏi cảm giác của khách | Hỏi một lần giữa buổi: "Dạ lực tay vậy chị thấy ổn không ạ?" |
| Lễ tân phòng khám | Hỏi bệnh to giữa sảnh, tự đoán bệnh cho khách | Hỏi nhỏ, chỉ hỏi để xếp lịch, phần chuyên môn để bác sĩ |
| Nhà thuốc | Khuyên dùng thuốc thay dược sĩ | "Dạ chú chờ chút, dược sĩ bên con tư vấn cho chú." |
| Showroom xe, nội thất | Đánh giá khách qua quần áo, tiếp khách ăn mặc giản dị qua loa | Chào và mời như mọi khách, không nhìn từ đầu đến chân |
Hai dòng phòng khám và nhà thuốc không chỉ là chuyện lịch sự mà là chuyện an toàn: nhân viên tiếp đón không tư vấn thay người có chuyên môn, dù khách hỏi dồn. Nói rõ giới hạn của mình là cách giúp khách đúng nhất.
Kế hoạch sửa trong bảy ngày
Nhân viên mới tự làm theo kế hoạch dưới đây, mỗi ngày chỉ một việc chính. Sau bảy ngày, đa số lỗi đã giảm rõ:
- Ngày 1: Thuộc lòng câu chào, câu mời xem tự do và câu tiễn khách của cửa hàng. Đọc to mười lần trước ca.
- Ngày 2: Tập ngẩng lên và nhìn khách trước khi chào. Đếm trong ca có bao nhiêu lần quên.
- Ngày 3: Không hỏi khách cần gì trong nửa phút đầu. Chỉ chào và mời xem, chờ khách ra tín hiệu.
- Ngày 4: Tập chờ khách nói hết câu. Mỗi lần muốn chen vào, đếm thầm hai nhịp.
- Ngày 5: Viết ra năm câu khách hay hỏi mà mình chưa trả lời chắc, hỏi trưởng ca câu trả lời đúng.
- Ngày 6: Tiễn mọi khách, kể cả khách không mua, bằng cùng một câu cảm ơn.
- Ngày 7: Nhờ trưởng ca quan sát một giờ, chỉ ra một lỗi còn lại nhiều nhất, chọn lỗi đó làm việc chính của tuần sau.
Kế hoạch này không thay cho buổi đào tạo của cửa hàng, nó chỉ giúp những điều đã học trở thành thói quen. Thứ tự các ngày có thể đổi tuỳ lỗi bạn mắc nhiều nhất, miễn là mỗi ngày chỉ một việc.
Cho trưởng ca: nhắc lỗi mà không làm nhân viên mất tinh thần
Nhân viên mới bị nhắc lỗi trước mặt khách hoặc trước mặt cả đội thường xấu hổ, rồi càng run, càng mắc lỗi. Cách nhắc hiệu quả là nói riêng, sau khi khách đã đi, và chỉ nói một điều mỗi lần. Bắt đầu bằng điều nhân viên đã làm được, rồi mới tới điều cần sửa, và kết bằng câu nói cụ thể nên dùng.
Ví dụ ở cửa hàng thời trang H, chị trưởng ca thấy bạn Lan hỏi ngay khách vừa vào "chị mua gì ạ". Chị chờ khách đi rồi nói: "Lan chào khách vui vẻ lắm, khách cười lại liền. Có điều câu hỏi mua gì ngay lúc khách vừa vào làm khách hơi ngại. Lần sau em thử nói chị cứ xem thoải mái, có mẫu mới ở kệ trái nha. Chiều nay chị em mình tập lại hai lượt." Chiều hôm đó hai chị em đóng vai đúng tình huống ấy: chị đóng khách đi vào, Lan chào và mời; đổi vai để Lan thấy cảm giác của khách khi bị hỏi mua ngay.
Tránh nhắc bằng câu chung chung như "em phải nhiệt tình hơn" hay "em nói chuyện với khách kỳ quá". Nhân viên không biết phải làm gì khác. Câu nhắc tốt luôn có câu thay thế đi kèm, và một lần tập lại ngay trong ca.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên mới mất bao lâu để tiếp khách tự tin?
Thường khoảng hai đến bốn tuần nếu được kèm và tập đều. Tuần đầu tập trung vào câu chào, câu mời và câu tiễn; tuần hai tập nghe và trả lời câu hỏi thường gặp. Người hướng nội có thể lâu hơn một chút nhưng thường giữ khách tốt hơn khi đã quen.
Mắc lỗi với khách rồi thì có nên xin lỗi không?
Nên, nếu lỗi làm khách phiền như gọi sai, đưa nhầm hàng, nói sai giá. Xin lỗi ngắn, sửa ngay, không giải thích dài lý do mình nhầm. Với những lỗi khách không để ý như quên đệm tiếng dạ, chỉ cần sửa ở câu sau là đủ.
Thấy đồng nghiệp cũ cũng làm sai thì có nên làm theo không?
Không nên. Người làm lâu đôi khi làm tắt khi đông khách, hoặc đã có thói quen riêng. Nếu thấy khác với điều được dạy, hỏi trưởng ca cách nào là chuẩn của cửa hàng. Hỏi nhẹ nhàng, không nói đồng nghiệp làm sai trước mặt người khác.
Nhân viên mới có nên tự nhận là mới với khách không?
Không cần nói chủ động. Khi khách hỏi điều chưa biết, nói thật là sẽ hỏi lại cho chắc. Nói mình là nhân viên mới ngay từ đầu dễ khiến khách lo bị tư vấn sai, trong khi phần lớn câu hỏi bạn vẫn trả lời được.
Trưởng ca nên nhắc lỗi ngay lúc đó hay cuối ca?
Lỗi nhỏ thì nhắc riêng ngay sau khi khách đi, lúc còn nhớ rõ tình huống. Lỗi lặp lại nhiều lần thì gom lại nói cuối ca kèm buổi tập ngắn. Chỉ can thiệp ngay trước mặt khách khi lỗi có thể gây hại như báo sai giá, hứa sai chính sách.
Có nên phạt tiền nhân viên mới khi tiếp khách sai không?
Không nên trong giai đoạn học việc. Phạt làm nhân viên sợ khách, càng né tránh và càng dễ mắc lỗi. Hiệu quả hơn là kèm cặp, đóng vai và khen đúng lúc khi nhân viên sửa được. Quy định kỷ luật nên dành cho lỗi thái độ cố ý lặp lại.