Lễ tân cần thuộc khoảng ba mươi câu, chia vào tám tình huống lặp lại mỗi ngày: chào, hỏi việc, xin khách chờ, báo người vắng, xin lỗi, từ chối, chuyển sang người khác và tiễn. Thuộc được những câu này thì gần như không có lúc nào bạn phải đứng nghĩ xem nói gì, và giọng của bạn sẽ đều, không lúc quá thân lúc quá cứng.
Mỗi nhóm dưới đây có câu nên nói, câu nên tránh và một ghi chú về lúc dùng. Đây là bộ câu gốc, hợp với văn phòng, phòng khám, trung tâm đào tạo và quầy dịch vụ. Bạn đọc to từng câu vài lần, đổi tên người, tên phòng theo chỗ mình, rồi nhờ đồng nghiệp đóng vai khách để tập.
Nhóm chào và hỏi việc
Câu chào nên đi kèm một câu hỏi mở cửa để khách nói tiếp được ngay, thay vì đứng chờ khách tự giải thích.
| Tình huống | Nên nói | Tránh nói |
|---|---|---|
| Khách mới bước vào | "Dạ em chào anh ạ. Anh đến gặp ai bên em ạ?" | "Gì vậy anh?" |
| Khách quen | "Dạ em chào chị Hạnh, hôm nay chị qua gặp anh Tâm phải không ạ?" | Gọi thẳng tên trống không, không có "chị" |
| Khách lớn tuổi | "Dạ con chào bác ạ, bác cần gặp ai để con báo giúp ạ?" | "Bác ơi, bác đi đâu đấy?" |
| Khách đi nhóm | "Dạ em chào anh chị. Đoàn mình đến theo lịch họp với phòng kinh doanh phải không ạ?" | Chỉ chào một người đứng đầu, lờ những người còn lại |
| Đầu giờ sáng | "Dạ em chào anh, anh đến sớm quá, anh ngồi nghỉ chút ạ." | "Chưa tới giờ làm đâu anh." |
| Khách nhìn quanh tìm đường | "Dạ anh đang tìm phòng nào ạ, em chỉ giúp anh." | Ngồi nhìn chờ khách tự hỏi |
Xưng "con" với bác, cô, chú lớn tuổi là phổ biến ở miền Nam và một số nơi miền Trung; ở miền Bắc nhiều người trẻ vẫn xưng "cháu". Nghe khách xưng hô với mình thế nào thì theo cách đó, đừng ép giọng vùng khác.
Nhóm xin khách chờ
Xin chờ đúng cách có ba phần: lý do, thời gian ước lượng, chỗ chờ. Thiếu phần thời gian là khách bắt đầu sốt ruột từ phút đầu.
- "Dạ anh ngồi đây chờ em khoảng năm phút, chị Lan đang kết thúc cuộc họp ạ."
- "Dạ anh cho em xin hai phút để em kiểm tra lại lịch giúp anh ạ."
- "Dạ hiện bác sĩ đang khám người trước, chị chờ khoảng mười lăm phút ạ, có gì thay đổi em báo chị liền."
- "Dạ anh có muốn dùng nước trong lúc chờ không ạ?"
- "Dạ em xin lỗi để anh chờ lâu, em vừa hỏi lại, chị Lan xuống trong năm phút nữa ạ."
- Tránh: "Anh chờ đi", "Chờ chút xíu" mà không nói chút xíu là bao lâu, "Không biết bao giờ xong".
Đừng nói thời gian ngắn hơn thực tế cho khách đỡ bực. Hứa năm phút mà để chờ hai mươi phút thì lần báo thứ hai khách không tin bạn nữa. Không chắc thì nói khoảng rộng: "khoảng mười đến mười lăm phút ạ".
Nhóm báo người vắng hoặc bận
Tình huống này cần giữ kín lịch của đồng nghiệp mà vẫn cho khách lối đi tiếp. Không bao giờ nói lý do riêng của người vắng.
| Nên nói | Tránh nói |
|---|---|
| "Dạ anh Hùng hiện không có ở văn phòng, anh để lại lời nhắn giúp em nhé ạ." | "Anh Hùng nghỉ ốm rồi." |
| "Dạ chị Lan đang bận việc, em xin số liên lạc để chị gọi lại anh trong hôm nay được không ạ?" | "Chị Lan đang đi ăn trưa với khách khác." |
| "Dạ anh Tâm đang họp, khoảng ba giờ chiều anh ấy rảnh, em đặt lịch giúp anh nhé?" | "Họp tới bao giờ không biết." |
| "Dạ việc này bạn Minh bên phòng em cũng hỗ trợ được, anh có muốn gặp bạn ấy không ạ?" | "Không có ai lo việc đó đâu." |
| "Dạ em chưa rõ lịch của anh Hùng, em hỏi lại rồi báo anh ạ." | "Anh ấy đi đâu em không biết." |
Bộ câu này cũng dùng khi người được gặp có mặt nhưng dặn bạn "nói anh không có". Bạn không cần nói dối là người đó đi vắng: chỉ cần nói người đó hiện không tiếp được, rồi đưa lựa chọn để lại lời nhắn hoặc hẹn lịch khác. Như vậy vừa đúng sự thật vừa giữ được lịch sự.
Nhóm xin lỗi khi bên mình sai
Xin lỗi tốt có bốn nhịp: nhận lỗi, nói rõ lỗi gì, nói đang làm gì để sửa, cảm ơn khách đã kiên nhẫn. Không đổ lỗi cho đồng nghiệp hay "hệ thống" trước mặt khách.
- "Dạ em xin lỗi anh, em quên báo chị Lan là anh đã đến. Em báo ngay bây giờ ạ."
- "Dạ em xin lỗi chị, lịch hẹn của chị bên em ghi nhầm sang ngày mai. Em xếp chị vào lượt sớm nhất hôm nay, khoảng mười phút nữa ạ."
- "Dạ em xin lỗi để anh phải đứng chờ, em vừa xử lý xong cuộc gọi."
- "Dạ cảm ơn anh đã chờ bên em ạ." Câu này dùng thay cho lời xin lỗi thứ hai, để không lặp xin lỗi mãi.
- Tránh: "Lỗi máy chứ không phải em", "Tại bên kia không báo", "Thì giờ anh muốn sao?".
Khi khách đang bực, câu xin lỗi phải đi trước câu giải thích. Giải thích trước rồi mới xin lỗi nghe như đang chống chế, dù nội dung giải thích hoàn toàn đúng.
Nhóm từ chối khéo
Khách xin vào thẳng phòng không qua báo. "Dạ anh thông cảm, quy định bên em là khách phải chờ ở sảnh để em báo trước. Em gọi lên ngay cho anh ạ." Nêu quy định chung, không nói như thể bạn nghi khách.
Khách xin số điện thoại riêng của nhân viên. "Dạ em không được phép đưa số riêng của anh chị trong công ty. Anh để lại số, em chuyển để anh Hùng gọi lại anh nhé."
Khách hỏi chuyện nội bộ. "Dạ chuyện này em không nắm, anh hỏi trực tiếp anh Tâm giúp em ạ." Không bình luận, không gật gù đồng tình.
Khách nhờ giữ đồ giá trị. "Dạ quầy em không nhận giữ tư trang có giá trị, anh mang theo giúp em ạ. Đồ cồng kềnh thì em để ở góc này, anh nhớ lấy khi về."
Khách người bán hàng đến chào sản phẩm. "Dạ anh để lại tài liệu và danh thiếp, em chuyển cho phòng mua hàng, nếu bên em cần sẽ liên hệ anh ạ." Không hứa sẽ có người gặp.
Ghi nhớ khi từ chối. Luôn có chữ "dạ" ở đầu, lý do ngắn ở giữa, và một việc bạn làm được cho khách ở cuối. Ba phần này biến lời từ chối thành lời hướng dẫn.
Nhóm chuyển khách, nhận lời nhắn và tiễn
Ba việc cuối của một lượt khách. Làm sót ở đây thì cả lượt tiếp đón phía trước coi như không có.
| Tình huống | Câu mẫu |
|---|---|
| Chuyển sang người khác | "Dạ việc của anh, bạn Minh phụ trách trực tiếp, em mời anh gặp bạn ấy ạ. Minh ơi, đây là anh Tuấn bên công ty in bao bì." |
| Nhận lời nhắn | "Dạ anh nhắn lại giúp em nội dung chính, em ghi để chuyển chị Lan. Em đọc lại cho anh kiểm tra nhé ạ." |
| Xin số để gọi lại | "Dạ anh cho em xin số và giờ nào anh tiện nghe máy ạ." |
| Khách ra về | "Dạ em chào anh, anh về cẩn thận ạ." |
| Khách ra về chưa xong việc | "Dạ em chào anh, có tin của chị Lan em báo anh ngay trong chiều nay ạ." |
| Khách trả thẻ khách | "Dạ em cảm ơn anh, em nhận lại thẻ ạ." |
Đọc lại lời nhắn là bước nhiều lễ tân bỏ qua vì sợ mất thời gian của khách. Thực tế nó chỉ mất mười giây và khách thường cảm ơn vì thấy mình được nghe kỹ.
Chỉnh giọng theo từng kiểu khách
Cùng một câu mẫu, nói với người hai mươi tuổi và với người bảy mươi tuổi phải khác nhịp. Bộ câu ở trên là phần chữ, bảng này là phần giọng.
| Kiểu khách | Chỉnh thế nào | Ví dụ |
|---|---|---|
| Người lớn tuổi | Nói chậm, rõ từng chữ, đứng gần hơn một chút, nhắc lại tên phòng và tầng hai lần | "Dạ bác lên tầng ba, tầng ba, phòng bên tay phải ạ." |
| Khách trẻ, đi một mình | Giữ "anh", "chị", không chuyển sang "bạn" dù khách trông trẻ hơn mình | "Dạ chị ngồi đây chờ em chút ạ." |
| Khách đang vội | Bỏ bớt câu xã giao, vào thẳng việc, nói thời gian trước | "Dạ hai phút nữa anh Tâm xuống ạ, em báo rồi." |
| Khách nước ngoài nói được tiếng Việt | Dùng câu ngắn, từ phổ thông, tránh tiếng lóng và nói vòng | "Dạ anh chờ năm phút. Chị Lan xuống." |
| Khách đi cùng trẻ nhỏ | Chào cả bé, chỉ chỗ ngồi an toàn xa cửa kính và cầu thang | "Dạ em chào chị, chào con. Chị cho bé ngồi ghế trong này cho an toàn ạ." |
| Khách khiếm thính hoặc nghe kém | Nhìn thẳng khi nói, không che miệng, viết ra giấy nếu cần | Viết lên tờ giấy trắng: "Anh chờ 5 phút, chị Lan đang xuống." |
Đừng bắt chước giọng vùng miền của khách cho thân mật. Khách người Huế nghe lễ tân người Hà Nội cố nói giọng Huế thường thấy bị trêu hơn là được gần gũi. Giữ giọng của bạn, chỉ chỉnh tốc độ, độ to và cách xưng hô.
Cách tập bộ câu này trong hai tuần
Tuần đầu, mỗi sáng chọn một nhóm, đọc to ba lần trước giờ mở cửa, và cố dùng ít nhất một câu trong nhóm đó với khách thật trong ngày. Cuối ngày ghi lại câu nào nói ra tự nhiên, câu nào còn gượng. Câu gượng thường là câu quá dài, bạn rút ngắn theo cách mình hay nói.
Tuần thứ hai, nhờ trưởng ca hoặc đồng nghiệp đóng vai khách khó trong năm phút giờ nghỉ: khách không hẹn đòi lên thẳng, khách chờ lâu bực mình, khách xin số riêng. Người đóng vai nên nói bất ngờ, không báo trước tình huống, để bạn tập phản xạ chứ không phải đọc thuộc.
Khi đã quen, bạn sẽ thấy mình không còn dùng nguyên văn câu mẫu nữa mà nói theo giọng riêng. Đó là dấu hiệu tốt. Thứ cần giữ lại không phải chữ, mà là khung: có "dạ", có lý do, có thời gian, có lối đi tiếp cho khách.
Phiếu tự chấm nhanh cuối ngày, mỗi ý đúng được một điểm: đã chào mọi khách trong năm giây đầu; đã nói thời gian chờ cụ thể; không nói chữ "không" trơn lần nào; đã đọc lại lời nhắn; không tiết lộ lịch riêng của ai. Đạt năm trên năm vài ngày liền là bạn đã thuộc bài.
Câu hỏi thường gặp
Lễ tân có nên xưng em với mọi khách không?
Xưng em là cách an toàn với đa số khách trong môi trường dịch vụ ở Việt Nam. Với người lớn tuổi hơn bố mẹ mình, bạn có thể xưng con hoặc cháu tuỳ vùng và tuỳ khách xưng hô lại với mình thế nào.
Có nên nói "dạ" ở đầu mọi câu không?
Nói dạ ở đầu câu trả lời và câu mời là đủ lịch sự. Dạ ở đầu mọi câu liên tục nghe đều đều và hơi máy móc, nhất là với khách miền Bắc, nên bạn có thể thay bằng vâng hoặc bỏ bớt ở câu ngắn.
Khách hỏi một việc mình không biết thì nói sao?
Đừng đoán và đừng nói không biết trơn. Câu nên dùng là dạ việc này em chưa nắm, em hỏi lại người phụ trách rồi báo anh ngay, sau đó thật sự đi hỏi và quay lại báo đúng như đã hứa.
Có cần học thuộc nguyên văn câu mẫu không?
Không cần thuộc từng chữ. Bạn cần thuộc khung của từng nhóm câu, ví dụ xin chờ phải có lý do, thời gian và chỗ ngồi. Khi đã quen khung, bạn nói bằng giọng của mình sẽ tự nhiên hơn đọc thuộc.
Khách nói tiếng địa phương khó nghe thì làm sao?
Bạn xin khách nói chậm lại một cách nhẹ nhàng và nhắc lại ý chính để khách xác nhận. Câu mẫu là dạ em xin lỗi, anh nói chậm giúp em một chút để em ghi cho đúng ạ, tránh hỏi đi hỏi lại chữ cái gì.
Câu nào lễ tân tuyệt đối không nên nói?
Những câu đổ lỗi cho người khác trước mặt khách, những câu tiết lộ lý do riêng của đồng nghiệp vắng mặt, và những câu chỉ có chữ không mà không kèm bước tiếp theo. Ba loại này làm khách mất thiện cảm nhanh nhất.