Cách giữ cho kịch bản tiếp khách luôn đúng với khách thật là đặt một cuốn sổ cạnh quầy, ai gặp câu hỏi mới hay câu hỏi khó trả lời thì ghi một dòng, cuối tháng gom lại, xếp nhóm, viết câu trả lời chuẩn có người duyệt rồi đưa vào kịch bản. Việc này tốn chừng năm giây mỗi lần ghi và ba mươi phút mỗi tháng, nhưng giúp cả đội trả lời cùng một cách, đúng sự thật.
Bài này nói về lý do kịch bản cũ đi nhanh, cách ghi từng dòng, cách xếp nhóm, cách viết câu trả lời chuẩn, những câu nhân viên không được tự trả lời, buổi cập nhật cuối tháng và các lỗi khiến cuốn sổ bị bỏ quên sau hai tuần. Ví dụ lấy từ cửa hàng nội thất F và nhà thuốc G.
Vì sao kịch bản cũ đi nhanh hơn bạn nghĩ
Kịch bản viết hồi đầu năm thường đúng với hàng đầu năm. Đến giữa năm, cửa hàng nội thất F đã nhập thêm dòng sofa chất vải mới, đổi đơn vị giao hàng, thay chính sách bảo hành khung gỗ. Khách hỏi về những thứ ấy mỗi ngày, mà trong kịch bản không có dòng nào. Nhân viên cũ tự biết, nhân viên mới thì đoán, và mỗi người trả lời một kiểu.
Câu hỏi của khách cũng đổi theo mùa và theo những gì họ nghe ngoài kia. Tháng mưa, khách hỏi nhiều về chống ẩm. Khi một loại vật liệu mới được nói nhiều trên mạng, khách đến hỏi "Bên em có loại vải chống mèo cào không?" trong khi kịch bản chưa từng nghe đến cụm ấy.
Người biết rõ nhất khách đang hỏi gì là nhân viên đứng quầy, không phải chủ cửa hàng. Vì vậy cập nhật kịch bản phải bắt đầu từ chỗ nhân viên ghi lại câu hỏi thật, không phải từ chỗ quản lý ngồi đoán khách sẽ hỏi gì. Cuốn sổ cạnh quầy là cây cầu đơn giản nhất giữa hai chỗ ấy, và nó rẻ hơn mọi buổi họp.
Có một cái giá ít ai tính: mỗi lần nhân viên bí câu hỏi, khách phải chờ người khác ra trả lời, hoặc nhận một câu trả lời đoán mò. Một câu đoán sai về bảo hành có thể kéo theo một vụ khiếu nại tốn cả buổi chiều của quản lý. So với chuyện đó, năm giây ghi sổ là khoản đầu tư rẻ nhất cửa hàng có.
Mỗi dòng trong sổ ghi gì
Sổ giấy khổ nhỏ hay một bảng tính dùng chung đều được. Quan trọng là mỗi dòng ghi đủ năm ô, ghi nhanh, không cần câu cú đẹp.
| Ô | Ghi gì | Ví dụ ở cửa hàng nội thất F |
|---|---|---|
| Ngày | Ngày gặp câu hỏi | 12/11 |
| Câu khách hỏi | Ghi gần đúng lời khách, ngắn | "Vải này có chống mèo cào không em?" |
| Em đã trả lời | Ghi thật, kể cả khi trả lời "em chưa rõ" | Em nói để em hỏi lại, xin số khách gọi lại |
| Mức độ chắc | Chắc / chưa chắc / không biết | Không biết |
| Người ghi | Tên hoặc ca | Minh, ca chiều |
Ô "em đã trả lời" là ô quan trọng nhất và cũng là ô nhân viên ngại ghi nhất, vì sợ lộ là mình trả lời sai. Phải nói rõ từ đầu rằng ghi "em chưa rõ" hay "em trả lời thế này mà không chắc" là việc tốt, không bị trách. Câu trưởng ca nên nói: "Ghi chỗ mình chưa chắc là giúp cả đội, chị cảm ơn mấy đứa ghi nhiều."
Đặt sổ ở chỗ tay với tới được trong lúc đứng quầy, buộc kèm một cây bút. Nếu phải đi vào phòng trong mới ghi được, sau một tuần không ai ghi nữa.
Xếp nhóm câu hỏi cuối tháng
Cuối tháng, trưởng ca đọc lại toàn bộ sổ và xếp mỗi dòng vào một trong sáu nhóm. Phần lớn cửa hàng thấy câu hỏi rơi vào đúng mấy nhóm này:
- Về hàng: chất liệu, kích thước, cách dùng, khác nhau giữa hai mẫu. Ví dụ: "Bàn này kéo dài ra được bao nhiêu?"
- Về giá và thanh toán: giá có đổi không, có trả góp không, thanh toán thế nào.
- Về giao hàng và lắp đặt: bao lâu thì giao, có lắp không, có tính thêm tiền không, tầng cao không có thang máy thì sao.
- Về đổi trả và bảo hành: đổi trong bao lâu, bảo hành phần nào, ai chịu phí vận chuyển.
- Về so sánh: khác gì hàng ở nơi khác, sao đắt hơn, có loại rẻ hơn không.
- Câu hỏi ngoài phạm vi: những câu nhân viên không được tự trả lời, xem mục sau.
Đếm số lần mỗi câu xuất hiện. Câu hỏi lặp từ ba lần trở lên trong tháng thì phải có câu trả lời chuẩn trong kịch bản. Câu chỉ gặp một lần thì giữ lại xem tháng sau có lặp không. Nhóm nào dày lên bất thường cũng là một tín hiệu: nếu tháng này nhóm giao hàng gấp đôi tháng trước, có thể đơn vị giao hàng đang có vấn đề, không chỉ là chuyện kịch bản.
Viết câu trả lời chuẩn cho câu hỏi mới
Câu trả lời chuẩn là câu cả đội sẽ nói giống nhau, nên phải đúng sự thật trước khi hay. Quy trình năm bước:
- Tìm người biết chắc. Câu về chất liệu hỏi nhà cung cấp hoặc người phụ trách hàng; câu về bảo hành đọc lại văn bản chính sách; câu về giao hàng hỏi người điều phối. Không lấy câu trả lời từ trí nhớ của ai đó.
- Viết ngắn, có điều kiện rõ. "Dạ loại vải này chịu cào nhẹ tốt hơn vải thường, nhưng mèo cào mạnh và thường xuyên thì vẫn xước ạ. Nhà mình có mèo thì em gợi ý thêm loại da tổng hợp, chị xem cả hai rồi chọn." Không nói "chống mèo cào hoàn toàn" khi không đúng.
- Thêm câu hỏi ngược nếu cần. Nhiều câu hỏi về hàng nên đi kèm một câu hỏi lại để hiểu nhu cầu, như câu hỏi nhà có mấy con mèo, mèo hay nằm chỗ nào.
- Người có trách nhiệm duyệt. Chủ cửa hàng hoặc quản lý đọc và ký tắt. Câu nào liên quan tiền, bảo hành, đổi trả thì bắt buộc có người duyệt.
- Ghi ngày và nguồn. Ví dụ "theo chính sách bảo hành bản tháng 10". Khi chính sách đổi, biết ngay câu nào phải sửa.
Câu trả lời chuẩn không phải để đọc nguyên văn. Nhân viên được nói theo giọng mình, nhưng phải giữ đúng các ý và điều kiện. Câu càng liên quan tiền bạc thì càng phải sát chữ.
Những câu nhân viên không được tự trả lời
Giá ngoài bảng và giảm giá đặc biệt. Câu mẫu: "Dạ phần giảm thêm em không tự quyết được, em hỏi quản lý và báo lại anh trong mười phút ạ." Hứa trước rồi quản lý không duyệt là mất lòng khách hai lần.
Bảo hành, đổi trả ngoài chính sách. Khách xin đổi quá hạn, xin bảo hành phần không thuộc diện: nhân viên ghi lại, chuyển người có quyền. Không nói "chắc được".
Câu hỏi về sức khoẻ, thuốc, an toàn. Ở nhà thuốc G, nhân viên bán hàng không phải dược sĩ thì không trả lời về liều dùng, tương tác thuốc. Câu mẫu: "Dạ câu này chị cần hỏi dược sĩ, em mời dược sĩ ra tư vấn cho chị ngay ạ." Ở cửa hàng đồ trẻ em, câu về độ an toàn chỉ nói đúng thông tin nhà sản xuất công bố.
So sánh và nhận xét về cửa hàng khác. Chỉ nói về hàng của mình. Không nói nơi khác bán hàng kém, hàng giả, dù khách gợi chuyện.
Chuyện nội bộ và thông tin khách khác. Ai mua gì, giá nhập bao nhiêu, ai sắp nghỉ việc: không trả lời. Câu mẫu: "Dạ chuyện này em không nắm được ạ."
Buổi cập nhật cuối tháng ba mươi phút
Gom cả đội vào một buổi ngắn đầu tháng, có thể ghép với buổi họp ca. Trưởng ca đọc năm câu hỏi được ghi nhiều nhất tháng qua, kèm câu trả lời chuẩn đã duyệt. Mỗi câu, mời một người nói thử thành tiếng câu trả lời, để cả đội nghe nó trong miệng người thật chứ không chỉ trên giấy. Ai có cách nói tự nhiên hơn mà vẫn đúng ý thì sửa luôn.
Tiếp theo là ba câu hỏi bị trả lời sai hoặc trả lời mỗi người một kiểu. Không nêu ai trả lời sai, chỉ nói: "Tháng rồi có khách hỏi chuyện giao lên tầng năm không thang máy, bên mình trả lời ba kiểu khác nhau. Câu đúng là thế này." Rồi in trang kịch bản mới, ghi ngày ở góc, thu bản cũ.
Cuối buổi, cảm ơn người ghi nhiều nhất trong tháng, nêu tên. Việc ghi sổ không có ai kiểm, nó chỉ sống nếu người ghi thấy công mình được nhìn thấy. Một lời cảm ơn trước cả đội, một phần quà nhỏ, đủ để tháng sau có thêm người ghi.
Lỗi hay gặp khiến cuốn sổ bị bỏ quên
Sổ ghi câu hỏi là thứ dễ bắt đầu và rất dễ chết. Những lý do hay gặp:
- Ghi mà không thấy ai đọc. Hai tuần không ai nhắc tới, nhân viên thôi ghi. Trưởng ca nên đọc lướt mỗi tuần và hỏi lại một hai dòng ngay trong ca.
- Bắt ghi quá nhiều ô. Năm ô là tối đa. Thêm ô "tên khách", "số máy" vừa chậm vừa đụng quyền riêng tư của khách.
- Trách người ghi "em trả lời sai". Một lần trách là cả đội học được bài: đừng ghi.
- Cập nhật kịch bản mà không báo. Bản mới nằm trong máy tính quản lý, đội vẫn dùng bản cũ.
- Không bỏ câu đã cũ. Kịch bản cứ dài thêm. Mỗi lần thêm một câu, xem có câu nào về hàng đã ngừng bán để bỏ ra.
- Chỉ ghi câu hỏi, không ghi lời phàn nàn. Khách nói "Lần trước giao trễ ba ngày" cũng là thông tin đáng ghi, vì nó cho biết câu trả lời về giao hàng trong kịch bản có còn đúng không.
Phiếu tự kiểm nhanh cho trưởng ca mỗi cuối tháng: sổ có ít nhất mười dòng không; có dòng của ít nhất ba người khác nhau không; các câu lặp từ ba lần đã có câu trả lời chuẩn chưa; bản kịch bản mới đã in và thu bản cũ chưa. Thiếu điều nào thì đó là việc của tháng sau.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng sổ giấy hay bảng tính trên máy để ghi câu hỏi của khách?
Cửa hàng nhỏ, đứng quầy liên tục thì sổ giấy cạnh quầy nhanh nhất. Có nhiều chi nhánh hay nhiều ca không gặp nhau thì bảng tính dùng chung tiện hơn để gom. Có thể ghi giấy rồi cuối ngày một người chép lên máy.
Bao nhiêu câu hỏi thì nên đưa vào kịch bản chính?
Chỉ những câu lặp từ ba lần trở lên mỗi tháng, hoặc câu liên quan tiền, bảo hành, an toàn dù ít gặp. Phần câu hỏi hay gặp nên gọn trong một hai trang; dài hơn thì nhân viên không tra kịp lúc có khách.
Nhân viên không chịu ghi sổ thì làm sao?
Hỏi xem vướng gì: sổ để xa, sợ bị trách, hay thấy ghi rồi chẳng ai đọc. Thường sửa ba chuyện đó là đủ. Trưởng ca tự ghi trước làm mẫu và cảm ơn công khai người ghi trong buổi cập nhật.
Câu trả lời chuẩn có cần chủ cửa hàng duyệt không?
Câu liên quan giá, khuyến mãi, bảo hành, đổi trả, an toàn sản phẩm thì bắt buộc có người có thẩm quyền duyệt. Câu về cách dùng hàng thông thường thì trưởng ca duyệt là đủ, miễn có nguồn thông tin rõ.
Có nên in câu hỏi thường gặp ra cho khách đọc không?
Một vài câu về đổi trả, giao hàng, bảo hành thì nên in hoặc đăng cho khách tự xem, giúp nhân viên đỡ trả lời lặp. Nhưng bản dành cho khách viết khác bản dành cho nhân viên, ngắn hơn và không có phần hướng dẫn nói thế nào.
Câu hỏi khách hỏi một lần duy nhất có cần ghi không?
Vẫn nên ghi. Một câu hỏi lạ hôm nay có thể là dấu hiệu sớm của một nhu cầu mới. Nếu tháng sau nó không lặp lại, chỉ cần để nguyên trong sổ, không đưa vào kịch bản.