Khách không biết mình cần gì thì đừng hỏi họ cần gì; hỏi họ sống và làm việc thế nào, rồi cho họ cầm, ngồi, thử để tự nhận ra mình thích gì. Người mua lần đầu không thiếu nhu cầu, họ thiếu chữ để gọi tên nhu cầu, và câu hỏi về thông số chỉ làm họ thấy mình kém.
Bài này giúp bạn nhận ra khách mua lần đầu, đổi câu hỏi từ ngôn ngữ của hàng sang ngôn ngữ của đời sống, dùng trải nghiệm thay cho lời giải thích, xử lý câu "tuỳ em chọn cho chị", giữ đạo đức với người chưa rành hàng, và có tình huống đóng vai để tập. Ví dụ dùng cửa hàng xe máy M và cửa hàng máy ảnh N, đều là giả định.
Nhận ra khách mua lần đầu
Khách mua lần đầu thường không nói thẳng "em chưa biết gì". Họ để lộ qua vài dấu hiệu, và nhận ra sớm giúp bạn đổi cách nói ngay từ câu thứ hai:
- Khách hỏi giá trước tiên, vì giá là thứ duy nhất họ biết cách so.
- Khách nhắc tên một sản phẩm rất chung chung: "chị muốn mua cái máy ảnh", "em xem xe tay ga".
- Khách lặp lại thuật ngữ nghe được ở đâu đó nhưng dùng chưa đúng chỗ.
- Khách đi cùng một người "rành hơn" và liên tục nhìn sang người đó.
- Khách đứng xa kệ, không dám cầm hàng lên.
- Khách trả lời câu hỏi kỹ thuật bằng "em không biết" hoặc "cái nào cũng được".
Khi thấy hai ba dấu hiệu, chuyển sang giọng chậm hơn, bỏ hết thuật ngữ, và nói một câu trấn an mà không làm khách xấu hổ: "Dạ nhiều anh chị mua lần đầu cũng phân vân như vậy, em hỏi vài câu về cách anh đi lại hằng ngày là em chọn được.". Đừng nói "anh không biết gì cũng không sao", câu ấy nhắc khách rằng họ không biết gì.
Đổi câu hỏi từ ngôn ngữ của hàng sang ngôn ngữ đời sống
Cột trái là câu nhân viên hay hỏi theo thói quen. Với khách rành hàng nó ổn, với người mua lần đầu thì vô dụng. Cột phải hỏi cùng thông tin nhưng bằng chuyện mà ai cũng trả lời được.
| Câu theo ngôn ngữ của hàng | Câu theo ngôn ngữ đời sống | Thông tin bạn lấy được |
|---|---|---|
| "Anh cần xe phân khối bao nhiêu?" | "Mỗi ngày anh đi khoảng bao xa, có hay chở thêm người không ạ?" | Công suất, cỡ xe |
| "Chị cần ống kính góc rộng hay tele?" | "Chị hay chụp cảnh cả nhóm đông người hay chụp từ xa như con đá bóng trên sân?" | Loại ống kính |
| "Anh muốn yên cao hay thấp?" | "Anh ngồi lên chiếc này, chân chạm đất có thoải mái không ạ?" | Chiều cao yên phù hợp |
| "Chị cần dung lượng pin bao nhiêu?" | "Chị hay đi chơi cả ngày hay chỉ chụp vài kiểu buổi tối ạ?" | Nhu cầu pin |
| "Anh thích phanh cơ hay phanh đĩa?" | "Đường anh đi có dốc hay hay đi lúc mưa không ạ?" | Mức an toàn cần ưu tiên |
| "Chị muốn cảm biến cỡ nào?" | "Chị hay chụp trong nhà buổi tối hay ngoài trời ban ngày ạ?" | Khả năng chụp thiếu sáng |
Phần suy từ cột giữa sang cột phải là việc của bạn, không phải của khách. Khi đã có thông tin, giải thích lựa chọn của mình bằng đúng chuyện khách vừa kể: "Anh đi mỗi ngày hai mươi cây số, hay chở vợ, nên em chọn mẫu này máy khoẻ hơn một chút, chở hai người lên cầu không bị đuối."
Cho khách cầm, ngồi, thử thay vì giải thích
Với người mua lần đầu, mười giây cầm hàng trên tay cho nhiều thông tin hơn năm phút nghe giải thích. Ở cửa hàng xe máy M, nhân viên không giải thích chiều cao yên mà mời khách ngồi lên ba chiếc khác nhau: "Anh ngồi thử chiếc này, chống chân xuống xem. Giờ sang chiếc kia.". Sau chiếc thứ ba, khách tự nói: "chiếc giữa vừa nhất". Khách vừa chọn xong yếu tố quan trọng nhất mà không cần biết con số nào.
Ở cửa hàng máy ảnh N, khách nữ nói muốn chụp con. Nhân viên đưa hai chiếc máy, một chiếc nhỏ gọn, một chiếc to hơn, và mời chị chụp thử bé gấu bông đặt ở góc phòng hơi tối. Chị thấy ngay chiếc to chụp sáng hơn nhưng cầm nặng tay. Câu hỏi tiếp theo tự nhiên xuất hiện: "Chị hay mang máy theo đi chơi cả ngày, hay chỉ chụp ở nhà ạ?", và lần này chị trả lời được vì đã cảm nhận được sức nặng.
Có ba điều cần để ý khi cho thử. Một, cho thử tối đa ba món, nhiều hơn khách lại rối. Hai, sắp thứ tự sao cho khác biệt rõ ràng, đừng cho thử hai món gần giống nhau liền nhau. Ba, sau mỗi món hỏi một câu cảm nhận đơn giản: "Cầm thấy thế nào ạ?", "Ngồi có mỏi lưng không ạ?", không hỏi khách thích hay không.
Khi khách nói "tuỳ em chọn cho chị"
Câu này nghe như khách giao toàn quyền, nhưng thực ra là khách mệt hoặc ngại. Nếu bạn chọn ngay một món, khách thường nhận rồi về nhà thấy không hợp, và người bị trách là bạn. Cách xử lý là nhận lời nhưng vẫn để khách quyết ở hai điểm then chốt.
"Dạ vâng, em chọn giúp chị. Em chỉ hỏi chị hai câu thôi: chị ưu tiên gọn nhẹ hay ưu tiên chụp tối đẹp hơn ạ? Và chị muốn để dành một khoản khác hay dùng hết trong tầm chị nói ạ?"
Hai câu chọn một trong hai này nhẹ nhàng, khách trả lời được ngay. Sau đó bạn đưa một món chính và một món dự phòng, nói rõ vì sao chọn: "Theo hai điều chị vừa nói, em chọn chiếc này. Nếu chị muốn nhẹ hơn nữa thì chiếc kia, nhưng chụp tối kém hơn một chút."
Đừng biến câu "tuỳ em" thành cơ hội chọn món đắt nhất hay món đang có thưởng doanh số. Khách giao quyền là khách tin; dùng sự tin ấy để đẩy hàng là cách nhanh nhất mất một khách hàng lâu dài và cả những người họ sẽ kể lại.
Đạo đức với người chưa rành hàng
Không lợi dụng việc khách không biết. Không bán phụ kiện, gói dịch vụ hay bảo hành mở rộng mà khách không cần, chỉ vì khách không biết để từ chối. Nếu giới thiệu, nói rõ đó là tuỳ chọn và vì sao khách có thể cần hoặc không cần.
Chọn đủ, không chọn thừa. Người mua lần đầu thường dùng cơ bản trong một thời gian dài. Món vừa đủ cho nhu cầu hiện tại kèm khả năng nâng cấp sau là lời khuyên đúng hơn món đắt nhất "để dùng lâu".
Giải thích chi phí đi kèm. Xe có tiền đăng ký, bảo dưỡng; máy ảnh có thẻ nhớ, pin dự phòng. Nói trước để khách không thấy bị gài sau khi thanh toán.
Cho khách thời gian. Người mua lần đầu cần về hỏi thêm người thân là chuyện bình thường. "Dạ chị cứ về bàn thêm, em ghi lại hai mẫu này kèm giá cho chị."
Dạy khách dùng trước khi khách về. Năm phút chỉ những thao tác cơ bản tại quầy làm khách tự tin hơn và giảm hẳn số cuộc gọi hỏi lại hoặc đổi trả sau đó.
Lỗi hay gặp với khách mua lần đầu
Những lỗi dưới đây không do thiếu thiện chí mà do nhân viên quá quen hàng, quên mất cảm giác của người lần đầu bước vào cửa hàng:
- Giải thích quá kỹ. Khách hỏi một câu, nhân viên giảng năm phút về công nghệ. Khách gật đầu cho phải phép và nhớ được rất ít. Sửa: trả lời một câu, hỏi khách có muốn nghe kỹ hơn không.
- Cười khi khách dùng sai thuật ngữ. Dù là cười thân thiện, khách vẫn thấy ngượng và từ đó ngại hỏi. Sửa: dùng lại đúng chữ khách nói, rồi nhẹ nhàng thêm chữ chuẩn trong câu của mình.
- Nói với người đi cùng thay vì người mua. Thấy người đi cùng rành hơn là quay hẳn sang nói chuyện với họ. Người mua thấy mình bị gạt ra khỏi chính việc mua của mình.
- Kết luận hộ quá sớm. "Anh mới đi lần đầu thì lấy xe số cho dễ." Có khi khách đi làm xa và đường nhiều dốc. Sửa: hỏi đủ ba câu đời sống rồi mới chọn.
- Không dạy dùng trước khi khách về. Khách mua xong, về nhà loay hoay, quay lại phàn nàn "máy lỗi". Phần lớn những ca này chỉ là chưa biết bật đúng chế độ.
Lỗi thứ hai là lỗi người làm lâu năm hay mắc nhất mà không hay biết. Thử nhờ đồng nghiệp quan sát bạn trong một ca và chỉ đếm đúng một việc: bao nhiêu lần bạn cười hoặc sửa lời khi khách nói sai thuật ngữ.
Tình huống đóng vai: chị mua máy ảnh đầu tiên
Phiếu cho người đóng khách: "Chị ba mươi hai tuổi, con gái bốn tuổi, muốn chụp con đẹp hơn điện thoại. Chị không biết gì về máy ảnh, ngân sách khoảng mười hai triệu nhưng ngại nói. Chị hay chụp con trong nhà buổi tối và đi công viên cuối tuần. Khi bị hỏi bằng thuật ngữ, chị trả lời là chị không rõ. Nếu nhân viên cho thử máy, chị sẽ nhận ra mình ngại máy nặng."
Người đóng nhân viên có sáu phút. Mục tiêu: nhận ra đây là khách mua lần đầu, hỏi ít nhất ba câu theo ngôn ngữ đời sống, cho thử ít nhất hai máy, xin ngân sách theo cách nhẹ nhàng, đưa một món chính và một món dự phòng với lý do gắn với lời khách, và nói về các chi phí đi kèm.
Người quan sát đếm số thuật ngữ nhân viên dùng mà không giải thích. Quá hai là chưa đạt. Thêm một điểm trừ nếu nhân viên gợi ý mua thêm phụ kiện mà không nói rõ là tuỳ chọn.
Bản tốt thường kết thúc ở câu: "Dạ chị cứ về hỏi thêm anh nhà, em viết giúp chị hai mẫu với giá, chị dùng thử chụp bé ở nhà bằng điện thoại trước rồi so. Lúc nào chị quay lại em chỉ chị cách chụp trong nhà buổi tối luôn."
Câu hỏi thường gặp
Khách không biết gì thì có nên giới thiệu mẫu rẻ nhất cho an toàn không?
Không nhất thiết. Mẫu rẻ nhất có thể thiếu đúng thứ khách cần, ví dụ chụp tối kém trong khi khách hay chụp con buổi tối. Nên chọn mẫu vừa đủ cho nhu cầu khách đã kể qua câu hỏi đời sống, rồi nói rõ vì sao chọn.
Khách đi cùng người rành hơn thì nên nói chuyện với ai?
Nói chuyện chủ yếu với người sẽ dùng, và mời người rành hơn góp ý. Nếu người đi cùng hỏi kỹ thuật, trả lời chính xác cho họ rồi quay lại giải thích bằng lời đời thường cho người dùng, để quyết định cuối vẫn là của người dùng.
Có nên dùng câu hỏi gợi ý sẵn đáp án cho khách mua lần đầu không?
Câu chọn một trong hai là tốt, vì khách dễ trả lời. Nhưng tránh câu gợi ý theo một hướng như chị cần máy xịn để chụp cho đẹp đúng không, vì khách mua lần đầu thường gật theo, và bạn mất thông tin thật.
Khách xin dùng thử lâu hoặc mượn về nhà thì sao?
Làm theo chính sách đổi trả và dùng thử của cửa hàng, nói rõ điều kiện trước. Nếu không có chính sách mượn về, mời khách thử kỹ hơn ngay tại cửa hàng, hoặc giới thiệu chính sách đổi trong mấy ngày nếu cửa hàng có.
Làm sao biết khách đã thật sự hiểu lời tư vấn?
Nhờ khách tự làm một thao tác, như bật máy, chụp thử một tấm hay ngồi lên xe và chống chân. Hoặc hỏi một câu nhẹ: chị thấy điểm nào em nói còn chưa rõ không ạ. Khách làm được và hỏi lại được là đã hiểu.